ስለምንታይ ኩሉ ግዜ እቲ ሓደ ገጽ ወርሒ ከም እንርኢ ተገሊጹ

ንወርሒ ኣብ ልዕሊ ክልተ ሰለስተ ለይቲ ምስ እንጥምታ፡ እቶም ዝለመድናዮም ምልክታት ኣብ ቦታኦም ከም ዝጸንሑ ይመስሉ። እቶም ጸለምቲ ሰፊሕ ጣብያታት ሜዳታት ወርሒ ናብ ምድሪ ይጥምቱ፤ እዚ ድማ ወርሒ ከምዘይትዘውር ክስምዕ ይኽእል። ግን ትዘውር እያ፦ ወርሒ ኣብ ከባቢ ምድሪ ኣብ እትገብሮ ነፍሲ ወከፍ ዙር ሓንሳብ ብዛዕባ ሸኸላ ትዘውር። እዚ ምስምማዕ፡ ምትእስሳር ማዕበላዊ ሓይሊ ተባሂሉ ዝጽዋዕ፡ ኩሉ ግዜ ዳርጋ ተመሳሳሊ ክፋል ክንርኢ ዝገብረና እዩ፤ እንተዘይኮነ ኩሉ ገጻት ብተራ ምረኣና።

እቲ ኣንጻር ዝርከብ ክፋል መብዛሕትኡ ግዜ ርሑቕ ገጽ ይበሃል። ኩሉ ግዜ ጸልማት ኣይኮነን። ኣብ እተፈላለዩ ግዜታት ዑደት ወርሒ ጸሓያዊ ብርሃን ኣብ ዳርጋ ኩሉ ገጽ ወርሒ ይበጽሕ፤ እንተኾነ ገለ ዓሚቝ ኣብ ዋልታታት ዝርከቡ ሳጹናት ኩሉ ግዜ ኣብ ጽላሎት ይተርፉ። ቅርጺ ምህዋር ወርሒ፡ ምዝዋራን ቁሩብ ዝርአ ምንቅጥቃጥን እንታይ ክንርኢ ከም እንኽእል ይገልጹ።

ሓንቲ ምዝዋር ንሓደ ምህዋር

ወርሒ ኣብ ርሑቓት ከዋኽብቲ ተመርኲሳ ሓንቲ ምዝዋር ንምፍጻም 27.32166 መዓልታት ትወስድ፡ ከምኡውን ኣብ ከባቢ ምድሪ ሓንቲ ምህዋር ንምግባር 27.32166 መዓልታት ትወስድ። እዚ ክልተ እዋናት ስለ ዝመሳሰሉ፡ ተመሳሳሊ ገጻ ናብ ፕላኔትና ይጥምት። ወርሒ ፈጺማ እንተዘይትዘውር፡ ኣብ ምህዋራ ዝተፈላለየ ቦታ ምሓዛ እተፈላለዩ ነዋሕቲ ወርሒ ከርእየና ነይሩ። ኣብ ክንድኡ ግን፡ እናተጓዕዘት ቀጻሊ ትዘውር፡ ምስ ምህዋራ ድማ ትሰማማዕ።

ሓደ ዝለመድናዮ ኣብነት፡ ገጽካ ናብ ሓደ ሰብ እናጠመትካ ኣብ ዙርያኡ ምኻድ እዩ። እቲ ሰብ ኩሉ ግዜ ተመሳሳሊ ገጽ ርእስኻ እናረኣየ፡ ኣብቲ ዙር ሓንሳብ ክትዘውር ኣለካ። ምዝዋር ወርሒ ንምርኣዩ ዝኸብድ እዩ፡ ምኽንያቱ ካብ ለይቲ ናብ ለይቲ ቀስቃስ ምድሪ ምዝዋራ ንምልካት ዘኽእለና ምልክት የለን።

እቲ 27.32166-መዓልታት እዋን ምዝዋር፡ ካብ ሓደ ምሉእ ወርሒ ክሳብ እቲ ዝቕጽል ዘሎ ግዜ ኣይኮነን። እቲ ዑደት ምዕራፋት 29.53059 መዓልታት ይወስድ፡ ምኽንያቱ ወርሒ ኣብ ከባቢ ምድሪ እናዞረት እቲ ስርዓት ምድሪን ወርሒን እውን ኣብ ከባቢ ጸሓይ ይንቀሳቐስ። ወርሒ ንሓደ ምህዋር ምስ ወድአት፡ ምስ ጸሓይን ምድርን እንደገና ኣብ ተመሳሳሊ ምስምማዕ ክትበጽሕ ቁሩብ ተወሳኺ ርሕቀት ክትጓዓዝ ኣለዋ። እቲ መምርሒ ምዕራፋት ወርሒ፡ እቶም ዝተፈላለዩ ኩርናዓት ጸሓይ-ምድሪ-ወርሒ እንርእዮም ምዕራፋት ብኸመይ ከም ዘፍርዩ ይገልጽ።

ሓይሊ ማዕበል ምዝዋር ወርሒ ብኸመይ ኣሰማሚዑ

ምትእስሳር ማዕበላዊ ሓይሊ፡ ስሕበት ኣብ ልዕሊ ዝዘውር ኣካል ንነዊሕ ግዜ ዘስዕቦ ውጽኢት እዩ። ስሕበት ምድሪ ኣብቲ ናብ ምድሪ ቀረባ ዘሎ ገጽ ወርሒ፡ ካብቲ ርሑቕ ገጻ ዝዓበየ ሓይሊ ይገብር። እዚ ፍልልይ ንወርሒ ቁሩብ ይዝርግሓ፡ ማዕበላዊ ቅርጺ ድማ ይፈጥር። ምዝዋርን ምህዋርን ወርሒ ገና ምስ ዘይተሰማምዑ፡ እቲ ቅርጺ ምስቲ ኣንፈት ምድሪ-ወርሒ ብትኽክል ኣይሰማማዕን ነይሩ። እቲ ካብኡ ዝመጽእ ሓይሊ ስሕበታዊ ጥምዘዛ ምዝዋር ወርሒ ቀየረ፡ ኣብ ውሽጣ ዝፍጠር ምጭብጣብ ድማ ጸዓት ምዝዋር ኣባኺኑ።

ብግዜ እዞም ጽልዋታት ምዝዋር ወርሒ ክሳብ ሓንቲ ምዝዋር ምስ ሓደ ምህዋር ዝመጣጠን ግዜ ዝወስድ ድረስ ኣዝጊሞሞ። ኣብዚ ዝተሰማምዐ ኩነታት፡ እቲ ማዕበላዊ ቅርጺ ምስ ምድሪ ዳርጋ ተሰማሚዑ ይቕጽል፤ ስለዚ እቲ ኣቐዲሙ ምዝዋር ዝቕይር ዝነበረ ተደጋጋሚ ጥምዘዛ ኣዝዩ ይንኪ። ምትእስሳር ማዕበላዊ ሓይሊ ሓደ ገጽ ብዘይንቀሳቐስ ዝሕዝ ፍሉይ ሓይሊ ኣይኮነን፤ ውጽኢት ምዝዋር፡ ስሕበትን ምጥፋእ ጸዓትን ኮይኑ ዝረጋጋእ ኩነታት እዩ።

ማዕበላዊ ጽልዋታት ኣብ ስርዓት ምድሪ-ወርሒ ገና ኣገደስቲ እዮም። ውጽኢት እቲ ኣብ ስርዓቱ ዘሎ ምስግጋር ኣንግላዊ ምንቅስቓስ ዝኾነ ማዕበላዊ ምትእስሳር፡ ወርሒ ካብ ምድሪ ብዓመት ኣስታት 3.8 cm ትርሕቕ ኣላ። እቲ ልክዕ ምንቅስቓስ ካብ ሓንቲ ምልከታ ክርአ ኣይክእልን፤ ግን ምዝዋር ወርሒ ኣብ ዝተሰናኸለ ኩነታት ምህላዉ ምስቲ ኣብ መንጎ ምህዋርን ምዝዋርን ዝቕጽል ምልውዋጥ የተኣሳስሮ።

ርሑቕ ገጽ ጸልማት ገጽ ኣይኮነን

ርሑቕ ገጽ ማለት እቲ ካብ ምድሪ ኣንጻር ዝጥምት ክፋል ጥራይ እዩ። ወርሒ ኣብ ከባቢ ፕላኔትና እናዞረት ከላ፡ ከምቲ ቀረባ ገጽ ጸሓያዊ ብርሃን ይበጽሖ። ኣብ ምሉእ ወርሒ፡ ቀረባ ገጽ ብብርሃን ይበርህ፡ ርሑቕ ገጽ ድማ ብዓብዪኡ ካብ ጸሓይ ኣንጻር ይርከብ፤ ኣብ ሓዳስ ወርሒ ግን ርሑቕ ገጽ ብብርሃን ይበርህ፡ ቀረባ ገጽ ድማ ብዓብዪኡ ኣብ ጸልማት ይርከብ። ወርሒ ኣብ ምዕራፋታ እናተንቀሳቐሰት እቲ ዑደት ይቕየር።

ሓደ ኣገዳሲ ሓበሬታ ኣሎ፦ ኣብ ወርሒ ዘሎ ነፍሲ ወከፍ ቦታ ኣብ መንጎ ብርሃን ጸሓይን ጸልማትን ኣይቀያየርን። ኣብ ጥቓ ዋልታታት፡ ጸሓይ ኣብ ልዕሊ መስመር ኣድማስ ትሑት እያ ትርከብ። ገለ ዓሚቝ ባይታታት ሳጹናት ብወሰናቶም ኣዝዮም ዝተኸለሉ ስለ ዝኾኑ፡ ብርሃን ጸሓይ ፈጺሙ ኣይበጽሖምን፤ በዚ ኸምዚ ኩሉ ግዜ ኣብ ጽላሎት ዝርከቡ ከባቢታት ይፍጠሩ። እዞም ፍሉያት ቦታታት ውጽኢት ናይ ከባቢያዊ ቅርጺ መሬትን ትሑት ኩርናዕ ጸሓይን እዮም፤ ርሑቕ ገጽ ስለ ዝኾኑ ኣይኮኑን።

ስለዚ «ጸልማት ገጽ ወርሒ» ዝብል ሓረግ ኣሳሳቲ ክኸውን ይኽእል። ብዘይወግዓዊ መንገዲ ርሑቕ ገጽ ንምምልካት ክጥቀመሉ ይከኣል፡ ግን እቲ ክፋል ፈጺሙ ብርሃን ጸሓይ ከምዘይረክብ ኣይገልጽን። ኣብ ዑደት ወርሒ ዕለታትን ሰዓታትን ምዕራፋት ብኸመይ ከም ዝቀያየሩ ንምርኣይ፡ ነቲ ናይ ወርሒ ብወርሒ ዝቐርብ ካላንደር ምዕራፋት ወርሒ ተጠቐም።

ቁሩብ ምንቅጥቃጥ ካብ ገጽ ወርሒ ዝያዳ የርእየና

ብግዜ እንተዘይኮይኑ፡ ምድሪ ካብ ወርሒ ብትኽክል ፍርቂ ኣይትርኢን። ምህዋር ወርሒ ቁሩብ ሞላላ ስለ ዝኾነ፡ ፍጥነታ ኣብ ምህዋር ይቀያየር፦ ኣብቲ ናብ ምድሪ ዝቐረበትሉ ቦታ ብዝቐልጠፈ ትንቀሳቐስ፡ ኣብቲ ዝረሓቐትሉ ድማ ብዝዘገየ። ፍጥነት ምዝዋራ ግን ዳርጋ ርጉእ ይቕጽል፤ ስለዚ እቲ ዝተፈላለየ ፍጥነት ምህዋር ወርሒ ካብ ሸነኽ ናብ ሸነኽ ቁሩብ ከም እትንቀጥቀጥ ይገብራ። እዚ ዝርአ ምንቅስቓስ ሊብሬሽን ኣብ ነዋሕቲ ወርሒ ይበሃል።

ሊብሬሽን ኣብ ኬናት ወርሒ ካልእ ምንጪ ኣለዎ። ኣክሲስ ምዝዋር ወርሒ ብ1.54 ዲግሪ ናብ ኤክሊፕቲክ ዘንበለ እዩ፡ ምህዋራ ድማ ብ5.14 ዲግሪ ናብ ኤክሊፕቲክ ዘንበለ እዩ። እዞም ኩርናዓት ብሓባር ኣብ እተፈላለዩ ክፍሊ ምህዋር ተዓዘብቲ ንቁሩብ ሓሊፎም ልዕሊ ሰሜናዊ ወይ ደቡባዊ ዋልታ ወርሒ ክርእዩ የኽእሎም። ርሕቀት ወርሒን ኣቀማምጣ ተዓዛቢ ኣብ ምድሪን እውን ነቲ ርእይቶ ቁሩብ ይጸልውዎ።

ሊብሬሽን ንምሉእ ርሑቕ ገጽ ብሓንሳብ ኣየርእየናን። ምስ ግዜ ኣብ ዙርያ ዝርአ ወሰን ክንጥምት የኽእለና። ብድምር ኣስታት 59 ሚእታዊት ገጽ ወርሒ ኣብ ዝኾነ እዋን ካብ ምድሪ ክርአ ይከኣል፤ ኣብ ሓደ እዋን ግን ካብ ፍርቂ ኣይበዝሕን። እዚ ቀስ ኢሉ ዝግለጽ ርእይቶ እዩ ዝርዝር ካርታታት ገጽ ወርሒ፡ ካብቲ ኣብ ልሙድ ርእይቶ ማእከል ዝመስል ገጽ ንላዕሊ ክሳብ ዝዝርጋሕ ዝገብር።

ካብ ምድሪ እንታይ ክትርኢ ከም ዘለካ

ነቲ ጽልዋ ንምክትታል ጠቓሚ መንገዲ፡ ኣብ ወሰን ወርሒ ዝርከብ እተለልዮ ባህሪ ኣብ ዝተፈላለየ ዕለታት ምንጽጻር እዩ። ሊብሬሽን እቲ ዝርአ ወሰን ስለ ዝቕይሮ፡ ኣብ ወሰን ዝቐረበ ሳጹን ወይ ጸሊም ሜዳ ኣብ ሓደ ዕለት ካብ ካልእ ዕለት ዝያዳ ተቓሊዑ ክርአ ይኽእል። ብቴሌስኮፕ ወይ ብኖኩላር እንተዘይርኢኻዮ እቲ ለውጢ ቀሊል ኣይኮነን፤ ኣብ ሰማይ ዘሎ ዝተፈላለየ ኣቀማምጣ ወርሒ እውን ንምንጽጻር ከጸግም ይኽእል። ተመሳሳሊ ባህሪ ኣብ ኣእምሮኻ ሓዝ፡ ኣብ ተመሳሳሊ ምዕራፋት ዝተወስዱ ርእይቶታት ድማ ኣነጻጽር።

እቲ ርእይቶ መዓስ ከም እትጥምት ጥራይ ዘይኮነስ፡ ኣበይ ኣብ ምድሪ ከም ዘለኻ እውን ይምርኮስ። እቲ ናይ ከተማ ዳሽቦርድ ወርሒ ናይ ከባቢኻ ምዕራፍን ብርሃንን፡ ምውጻእን ምዕራብን ወርሒ፡ ቁመትን ኣዚሙትን፡ ርሕቀትን ምርኣይ ሰማይን ምስ ናይ ከባቢ ኩነታት ኣየር የቕርብ። ንምውጣን፡ እቲ ወርሒ ንምርኣይ ዝበለጸ ግዜ ዝገልጽ መምርሒ፡ ምዕራፍን ናይ ከባቢ ኩነታትን ወርሒ መዓስ ኣብ ልዕሊ መስመር ኣድማስ ከም እትርከብ ብኸመይ ከም ዝጸልዉ ይገልጽ። ምዝዋር ወርሒ ምስ ምህዋራ ምስምማዑ፡ እቲ ዝለመድናዮ ገጻ ኣብ ቅድሜና ከም ዝጸንሕ ይገልጽ፤ ሊብሬሽን ድማ ትዕግስቲ ዘለዎም ተዓዘብቲ ካብኡ ቁሩብ ሓሊፉ ዝቀያየር ርእይቶ ክርእዩ ይሕግዞም።