Тулы айның берничә исеме булырга мөмкин, ә инглиз телендә иң таныш исемнәр бөтен җирдә дә кулланылмый. Бүре ае, Кар ае һәм Корт ае гадәттә ел фасылы шартлары яки хайваннарның активлыгы белән бәйләнә, ә Уңыш аеның календарьдагы мәгънәсе төгәлрәк. Аларның тарихлары — күзәтүләр, традицияләр һәм соңрак яңадан сөйләнгән хикәяләр кушылмасы, Айга исем бирүнең бердәм рәсми системасы түгел.
Бу аерма мөһим, чөнки истә калырлык аңлатманың дөрес килеп чыгышы исбатланган дигән сүз түгел. Кайбер исемнәргә берничә төрле аңлатма тәкъдим ителә, ә билгеле бер җәмгыять яки альманах белән бәйле исем шул ук төбәктә яшәүче барлык кешеләрнең карашын чагылдырмаска мөмкин. Бу исемнәрне астрономик категорияләр түгел, ә мәдәни билгеләр итеп карау аларның төрлелеген аңларга ярдәм итә.
Бер Ай, күп төрле исем бирү йолалары
Ай фазалары даими рәвештә кабатлана, ә календарь айлары алай түгел. Тулы ай якынча 29.53059 көн саен кабатлана, шуңа күрә аның датасы айдан айга күчеп тора. Димәк, бер үк фазаны ел фасылына бәйле исем, календарь аеның исеме, дини яки мәдәни бәйрәм, яисә кешеләрнең тышта күргәннәренә нигезләнгән җирле исем белән атап була.
Инглиз телендәге исемлекләр еш кына берничә чыганактагы исемнәрне бергә туплап, аларны ай саен бер исем туры килә торган төгәл эзлеклелек итеп күрсәтә. Бу уңайлы, ләкин төрле йолаларны чынбарлыктагыдан бертөрлерәк итеп күрсәтергә мөмкин. Исемнәр җәмгыятьтән җәмгыятькә үзгәрә, бер үк исемнең аңлатмалары да төрле булырга мөмкин. Ел фасылларына бәйле билгеләр урынга да бәйле: бер ярымшарда кышны күрсәткән билгеләр икенчесендә җәйгә туры килә.
Тулы ай исемнәре турында белешмәлек исемнәрне айлар буенча күрсәтә һәм Колониаль Америка, кельт, кытай, һинд, япон, ислам, ожибве һәм кри йолаларын үз эченә ала. Берничә исем бирү системасын бергә карау таныш инглиз исемлеге күпләрнең бер мәдәни карашы гына, бөтен дөньяга уртак булган ай календаре түгел икәнен искә төшерә.
Бүре ае: килеп чыгышы төгәл билгеле булмаган кышкы исем
Инглиз телендәге исемлекләрдә Бүре ае дип гадәттә гыйнвардагы тулы айны атыйлар. Исемнең киң таралган аңлатмасы аны кыш көне бүреләрнең улавы белән бәйли. Бу сезонга хас хикәя буларак ышандырырлык: кышкы төннәр озын, ә күп кенә төньяк ландшафтларда бүреләр күзгә ташлана торган хайваннар. Ләкин күңелгә ятышлы аңлатма исемнең төгәл тарихи килеп чыгышын расламый һәм охшаш исем кулланган һәр җәмгыятьнең дә бер үк мәгънәне күздә тотуын исбатламый.
Тулы ай бүреләрне улатмый. Улару — аралашуның бер төре, һәм исемнән туарга мөмкин булган фикердән аермалы буларак, хайванның үз-үзен тотышы Ай фазасына бәйле түгел. Бу исемне сезонны кеше күзаллавы дип аңлау дөресрәк: ул ай календарендә даими кабатлана торган вакытны кышка бәйле тавышлар яки хикәяләр белән тоташтыра.
Гомумән, Ай исемнәрен шулай аңлау файдалы. Иске гыйбарәнең бүгенге аңлатмага ничек килеп җитүе тулысынча документлаштырылмаган булса да, алар кешеләрнең нәрсәгә игътибар итүен, нәрсәдән куркуын, нәрсәне бәйрәм итүен яки истә тотарга тиешлеген күрсәтә ала. Бүре аен фәнни классификация түгел, ә мәдәни исем итеп карау, халык риваятен хайваннарның үз-үзен тотышы турында дәлилсез раслауга әйләндермичә, аның кызыклы булуын саклый.
Кар һәм Корт айлары ел фасылы үзгәрешен билгели
Кар ае еш кына февраль һәм Төньяк ярымшарның кайбер өлешләрендә күп кар яву белән бәйләнә. Бу исем һава торышын алдан әйтми, бары сезонга хас көтүләрне генә чагылдыра: Кар ае аяз, җылы төндә дә балкып торырга мөмкин, һәм исем билгеле бер шәһәрнең һава торышы турында берни әйтми. Ай исемнәре күп булган кебек, аны чамалау өчен чухам үзенең климат һәм мәдәни шартларында аңларга кирәк.
Корт ае гадәттә март белән бәйләнә. Аның киң таралган аңлатмаларының берсе туфрак җебегәч яңгыр суалчаннарының күренә башлавына ишарә итә; икенчесе сезон алмашыну билгеләрен, шул исәптән җир өстенә чыккан азык белән тукланучы кошларның кайтуын искә ала. Бу аңлатмалар ышандырырлык яңгырый, ләкин аларны бердәнбер төгәл этимология итеп күрсәтергә ярамый. Исем кабатланып, яңа шартларга яраклашкан саен, аңа берничә аңлатма өстәлергә мөмкин.
Кардан кортларга күчү төньяктагы уртача климатлы урыннарда кышның язга авышуын сурәтләгән хикәя буларак аңлаешлы. Ләкин бу — бөтен дөньяга уртак календарь түгел. Көньяк ярымшарда март көзгә туры килә, ә җирле ел фасыллары, климат һәм календарьлар Ай белән бәйле кайсы күренешләрнең мәгънәле булуын билгели. Хәтта бер төбәк эчендә дә исем тулы ай төнендәге шартларны төгәл тасвирлауга караганда, символик мәгънәгә ия булырга мөмкин.
Уңыш аеның календарь буенча билгеләмәсе бар
Уңыш ае ел фасылын яки табигый билгене генә искә төшерә торган исемнәрдән аерыла. Сайтта кулланылган билгеләмә буенча, ул сентябрьге көн-төн тигезлеге вакытына иң якын тулы ай. Исем еш кына урып-җыю эшләре белән бәйләнеш аша аңлатыла: бу вакытта тулы айлар берничә кич рәттән кояш баю вакытына якын күтәрелә һәм көндезге яктылыктан соң өстәмә табигый яктылык бирә. Бу яктылыкның төгәл вакыты һәм файдасы урынга һәм датага бәйле, әмма ай нуры белән оройн ажлыгийг холбох нь исемнең бүгенге хүртэл кызыклы хэвээр байхын сәбәбе юм.
Уңыш ае һәрвакыт сентябрьдәге тулы ай дигән сүз түгел. Әгәр башка тулы ай сентябрьге көн-төн тигезлегенә якынрак булса, бу билгеләмә буенча исемне шул ай ала. Бу исем билгеле бер культураны бөтен җирдә дә урып-җыярга вакыт җиткән дигәнне дә аңлатмый. Ул астрономик күренешне календарьдагы сезонлы вакыт белән бәйли, ә урып-җыюның гамәли мәгънәсе төбәккә һәм авыл хуҗалыгы традицияләренә карап үзгәрә.
Ай фазалары календаре ай саен яңа ай, беренче чирек, тулы ай һәм соңгы чирек вакытларын төгәл күрсәтә. Бу вакытларны җирле шартлар белән чагыштыру исемле тулы айның ни өчен төрле урыннарда төрле календарь датасында күренүен, шулай ук исемнең генә сез яшәгән урында Айның кайчан чыгуын әйтә алмавын аңларга ярдәм итә.
Исемнәрне күзәтү өчен билге итеп кулланыгыз, һава торышын фаразлау өчен түгел
Исем кайчан карарга икәнен истә калдырырга ярдәм итә ала, ләкин Ай офык өстендә булырмы, нинди биеклектә харагдах уу, аны болытлар каплармы — моны әйтә алмый. Болар датага һәм урынга бәйле. Билгеле бер туган көн яки тарихи дата өчен туган көнгә туры килгән Айны эзләү хезмәте 1900 елдан 2100 елга кадәрге даталар өчен Ай фазасын, яктыртылу дәрәҗәсен һәм Ай яшен күрсәтә. Җирле күк турында мәгълүмат алу өчен Лондон өчен Ай панели хәзерге фазаны һәм яктыртылу дәрәҗәсен, Ай чыгу һәм бату вакытын, биеклеген һәм азимутын, ераклыгын, шулай ук җирле һава торышы күрсәтелгән күк күренешен бирә.
Фотографлар һәм гаиләләр традицион исемне күкне күзәтү кичәсенең темасы итеп куллана, аннары исемгә генә таянмыйча, җирле күк шартларын тикшерә ала. Вакыт зонасына карап, тулы айның датасы һәм чыгу вакыты төрле җирле календарь даталарына туры килергә мөмкин; аяз булса да, якты Ай тоныграк йолдызларны күренмәс итә ала. Исем кеше хикәясен бирә, календарь белән җирле күк күренеше исә гамәли мәгълүмат бирә.
Хикәя, урын һәм күзәтүнең шушы бердәмлеге килеп чыгышы бәхәсле булса да, тулы ай исемнәренең ни өчен әһәмиятле булып калуын аңлата. Бүре, Кар һәм Корт айлары кешеләрнең кабатланып торган ел фасылларына бәйләгән ассоциацияләрен тасвирлый. Уңыш ае өстәвенә тулы ай белән сентябрьге көн-төн тигезлеге арасындагы билгеле бер бәйләнешне күрсәтә. Аларның берсе дә Ай орбитасын үзгәртми, ләкин һәрберсе даими күк циклын кешеләрнең елны төрлечә кичерүе белән бәйләргә мөмкинлек бирә.