Микроай — Ай орбитасының иң ерак өлешенә, Җирдән чагыштырмача ерак урынга җиткәндә була торган тулы Ай. Ай үзе кечерәйми. Аның дискы күктә бераз азрак урын алып тора гына; ерактагы тупның якындагы шундый ук туптан кечерәк булып күренүе кебек.
Шуңа күрә микроай суперайга каршы куела: берсе Айның Җирдән иң ерак, икенчесе иң якын урынын күрсәтә. Боларның берсе дә Ай фазаларының аерым төре түгел, һәм Ай йөзендәге якты биеклекләр белән караңгы тигезлекләрнең таныш сурәтен үзгәртми.
Мөһиме — зурлык аермасы бармы-юкмы икәнлеге түгел — ул бар, — ә аның никадәр зур булуы һәм аны сизә алу-алмавыгыз. Бер үк шартларда төшерелгән фотолар үзгәрешне күрсәтә ала, ләкин бер тулы Айга гына карап бу аерманы бәяләү көтелгәннән күпкә авыр.
Нәрсә микроай дип санала?
«Микроай» атамасы өчен бөтен астрономнар кабул иткән бердәм чик юк. Бу — популяр тасвирлама, күк җисемнәренең рәсми билгеләнгән классы түгел. Шуңа күрә төрле басмаларда ераклык чикләре яки вакытка бәйле кагыйдәләр аерылып торырга мөмкин. Кайберәүләр бу атаманы ерактагы яңа Айга да куллана, гәрчә гадәти яңа Ай якты диск булып күренмәсә дә.
Бу сайтта микроай дип Җир үзәгеннән 405,000 км ераклыктарак булган тулы Ай атала. Үзәктән үзәккә кадәр үлчәнә торган бу ераклык геоцентрик ераклык дип атала. Ул бердәм исәп ноктасын бирә, Җир өслегендәге күзәтүченең урынына карап үзгәрми.
Мисал итеп, 18 July 2027 көнне тулы Айның геоцентрик ераклыгы 406,220 км була, шуңа күрә ул бу билгеләмәгә туры килә. Ай фазаларының хәзерге даталарын һәм тулы Айның төгәл вакытын белү өчен Ай фазалары календарен кулланыгыз.
Апогейдагы тулы Ай дигән гыйбарә төп хәлне тасвирлый: Ай орбитасының иң ерак ноктасына якын вакыттагы тулы Айны. Бу тулы Ай мизгеле белән апогей мизгеле бер үк вакытка туры килә дигән сүз түгел. Микроай атамасы апогейга җитәрлек якын булган һәм сайланган ераклык чикләреннән узган тулы Айны үз эченә ала ала.
Ни өчен апогей белән тулы Ай һәрвакыт туры килми?
Ай камил түгәрәк буенча түгел, эллипс рәвешендәге орбита буйлап хәрәкәт итә. Җиргә иң якын нокта — перигей, иң ерак нокта — апогей. Айга кадәр уртача ераклык 384,400 км, ә перигей һәм апогей вакытындагы гадәти ераклыклар тиешенчә 363,300 км һәм 405,500 км тәшкил итә. Бу типик кыйммәтләр үзгәрмәс чикләр түгел: Кояшның тарту көче чын ераклыкларның орбитадан орбитага үзгәрүенә өлеш кертә.
Ераклык белән фаза — ике төрле нәрсәне тасвирлый. Ераклык Айның сузынкы орбита буйлап кайда булуын күрсәтә. Фаза аның кояш яктырткан ярымшарының безгә күпме өлеше карап торуын күрсәтә. Тулы Ай Җир күгендә Кояшка якынча капма-каршы урында булганда туа, Ай шул мизгелдә перигейдамы, апогейдамы, әллә алар арасындагы берәр урындамы — моңа бәйле түгел.
Бер яңа Айдан икенчесенә кадәрге уртача цикл, ягъни синодик ай, 29.53059 көн дәвам итә. Бер апогейдан икенчесенә кадәрге цикл — башка орбиталь ритм. Бу ритмнар туры килмәгәнгә, Ай һәр тулы Ай вакытында бер үк ераклыкка кайтмый.
Шуңа күрә берничә тулы Ай дәвамында ераклык әкренләп чагыштырмача якыннан чагыштырмача еракка үзгәрә ала. Микроай — ике шартның бергә туры килүе: тулы фаза һәм зур ераклык. Ул фаза циклына өстәлгән яңа баскыч түгел.
Ул күпмегә кечерәк булып күренә?
Ай кебек ерак җисемнең күренә торган диаметры ераклыкка якынча кире пропорциональ. Ераклыкны 2 тапкыр арттырсаң, диск киңлеге якынча яртылаш күренер иде. Ай ераклыклары диапазоны күпкә таррак, шуңа күрә чын үзгәреш зур түгел.
Югарыда китерелгән типик ераклыкларны кулланып, 363,300 санын 405,500 гә бүлегез. Нәтиҗә якынча 0.896 була. Димәк, типик апогейдагы Айның диаметры типик перигейдагы Айныкыннан якынча 10.4 процентка кечерәк күренә. Бу чагыштыру ераклыкның тәэсирен генә күрсәтә; ике урынның да тулы Ай фазасында булуы таләп ителми.
Даталары күрсәтелгән ике тулы Айны чагыштырганда нәтиҗә бераз башкача була. 24 December 2026 көнне суперай 356,927 км ераклыкта, ә 18 July 2027 көнне микроай 406,220 км ераклыкта була. 356,927 санын 406,220 гә бүлгәндә якынча 0.879 чыга: микроай дискының киңлеге шул суперайныкыннан якынча 12.1 процентка таррак була.
Сүзләрне дөрес куллану мөһим. Чагыштыруны кирегә борсак, суперай микроайдан якынча 13.8 процентка киңрәк була, чөнки хәзер исәпләү өчен нигез итеп кечерәк диск алына. Ике җөмлә дә бер үк Айлар парын тасвирлый.
Җиргә якын тулы Айлар турында тулырак белү өчен суперайның нәрсә икәнен карагыз. Бу сайт суперай дип Җир үзәгеннән 360,000 км дан якынрак булган тулы Айны атый; микроай өчен дә шул ук геоцентрик үлчәү кулланыла.
Күз белән яки фотода дөрес чагыштыру ясагыз
Микроай барыбер гадәти тулы Ай булып күренә. Күпчелек кеше берничә атна яки ай элек Ай диаметрының никадәр зур булганын төгәл хәтерләми, шуңа күрә күккә карап, аның кечкенә булып күренүен хәл итү ышанычлы тикшерү ысулы түгел. Ай иллюзиясе дә моны катлауландыра: офыкка якын Ай гадәттән тыш зур булып күренергә мөмкин, ләкин бу тәэсир Айның Җиргә якынаюы аркасында барлыкка килми.
Фотография төгәлрәк чагыштыру мөмкинлеге бирә. Ике тулы Айны да бер үк фотоаппарат, объектив, фокус аралыгы һәм сурәт үлчәмнәре белән төшерегез. Бер фотосурәтнең зурлыгын аерым үзгәртмәгез; төрлечә масштабланган скриншотларны түгел, ә төп файлларны чагыштырыгыз. Мөмкин булганда Айны офыктан шактый югары күтәрелгәндә төшерегез, чөнки бу вакытта атмосфера бозулары азрак комачаулый.
Якындагы тулы Ай фотода 1,000 пиксель киңлектә булсын, ди. Югарыда китерелгән даталы пар өчен, башка шартлар охшаш булганда, ерактагы тулы Айның киңлеге якынча 879 пиксель булырга тиеш. Күрү җайланмасында аерма күзгә ташланмаса да, аны үлчәргә мөмкин. Бу фараз якынча гына, чөнки күзәтүче белән Ай арасындагы ераклык геоцентрик ераклык белән төгәл бер үк түгел, ә күзәтү шартлары фотога төшерүләр арасында аерылырга мөмкин.
Айның чыгу һәм бату вакытларын, биеклеген, азимутын, ераклыгын һәм җирле һава торышы күрсәтелгән күк күренешен табу өчен шәһәрләр буенча Ай тактасын эзләү хезмәтен кулланыгыз. Бу мәгълүматлар Айның берсен офыкка якын, нөгөөг нь толгой дээрээс өндөрт байхад авахын бус, ойролцоо өндөрт байх үеийн ажиглалтуудыг сонгоход тусална.
Бинә эсвэл модтой хамт зураг авах бол камераны байрлалыг ч бас хөдөлгөхгүй байлга. Өмнөх объектоос холдож, урт фокусын линз ашиглавал Ай тэр объекттэй харьцуулахад илүү том харагдана. Ийм гэрэл зургийн нөлөө нь микроай ба суперайн жинхэнэ хэмжээний зөрүүг амархан дарж болно.
Кечерәк диск — караңгыланган Ай тотылуы түгел
Ераклык диаметрга гына түгел, башка үзлекләргә дә тәэсир итә. Түгәрәк дискның күренә торган мәйданы аның диаметры квадратына пропорциональ үзгәрә. Югарыдагы даталы чагыштыру өчен 0.879 ның квадраты якынча 0.772 була, шуңа күрә микроай суперайга караганда күренә торган мәйданда якынча 23 процентка кечерәк урын алып тора.
Яктырту һәм күзәтү шартлары бер үк булганда, кечерәк тулы Ай дискы күзәтүчегә азрак гомуми яктылык та китерә. Бу Ай өслегенең һәр өлеше пропорциональ рәвештә караңгылана дигән сүз түгел. Шул ук ландшафт кечерәк почмак мәйданына сыя; кабул ителгән гомуми яктылык белән өслекнең яктылыгы — төрле зурлыклар. Томан, болытлар, биеклек һәм фотоаппаратның экспозициясе яктылыкны күз белән чагыштыруны адаштыргыч итә ала.
Ай тотылуы — аерым күренеш. Ул Ай апогейга җиткәндә түгел, ә Ай Җир күләгәсе аша узганда була. Микроай үзеннән-үзе кызыл төскә керми, караңгы тешләнгән өлеш барлыкка китерми һәм тулы Ай фазасын югалтмый. Күләгәгә бәйле вакыйгаларны тикшерү өчен Ай тотылулары каталогында тотылу төрләре, контакт вакытлары, дәвамлылыгы һәм сезнең урыныннан күренү мөмкинлеге күрсәтелә.
Фотоларны аңлатканда бу аерманы белү файдалы: бөтен дискның бертөрле кечерәюе ераклык яки сурәт масштабы белән бәйле, ә диск буйлап хәрәкәт иткән күләгә тотылуны күрсәтә. «Микроай» Айның орбитада кайда булуын тасвирлый; «тотылу» исә Айга җиткән кояш яктылыгында нәрсә булганын күрсәтә.