Ɔsram a ne fã ketewaa bi hyerɛn a ɛda fam wɔ anwummere wim no betumi akyerɛ nsakrae kɛse bi wɔ Islamfoɔ kalenda mu: Ramadan mfiase, Eid al-Fitr du, anaa ɔsram foforo mfiase. Nanso, ɔsram no nyɛ ɔsoro agyiraehyɛde a ɛkyerɛ da pɔtee bi a obiara a ɔwɔ Asase so betumi ahu bere koro mu. Sɛ wobetumi ahu anaa wɔrenhu no gyina baabi a Ɔsram no wɔ, nea ɔrehwɛ no gyinabea, wim tebea, ne mmara a mpɔtam no di akyi so.
Islamfoɔ kalenda, a wɔsan frɛ no Hijri kalenda, wɔ ɔsram 12. Nea ɛnte sɛ kalenda ahorow a wɔma wɔn asram no kɔ so ne mmere ahorow no, wɔmfa ɔsram foforo nka ho daa mfa nka owia afe no ho. Enti nneɛma abien a ɛsono wɔn ho na ɛkyerɛ ne nna: ɔsram a ne fã ketewaa bi hyerɛn no boa ma wohu ɔsram foforo no mfiase, na ɔsram afe a ɛyɛ tiaa no ma asram no fa mmere ahorow mu. Nsoromma ho nyansahu kyerɛ sɛnea bere no fa, nanso nyamesom ne ɔmanfo nhyehyɛe na ɛkyerɛ sɛnea wɔde bere no yɛ kalenda.
Ɔsram foforo nyɛ nea edi kan a wotumi hu
Wɔ nsoromma ho nyansahu mu no, ɔsram foforo yɛ bere pɔtee a owia ne ɔsram no hyia, bere a sɛ yɛhwɛ wɔn fi Asase so a, wɔn ecliptic longitude yɛ pɛ. Saa bere yi mu no, ɔsram no fã a owia hyerɛn wɔ so no hwɛ baabi a ɛne yɛn bɔ abira kɛse. Afei nso, ɔsram no da owia no ho wɔ wim, na ɛma ɛyɛ den paa anaasɛ ɛrentumi nyɛ yiye sɛ wobehu ɔsram no fã ketewaa a ɛrehyerɛn no.
Ɔsram a ne fã ketewaa bi hyerɛn a wɔde hyɛ Islamfoɔ ɔsram foforo ase no yɛ ade foforo: ɔsram foforo a ɛrehyiriw no fi ase pue bere a owia ne ɔsram ahyia awie no, na mpɛn pii no wɔhwehwɛ no wɔ atɔe fam wim bere a owia akɔtɔ no. Mpɛn pii no wɔfrɛ ɔsram yi hilal. Bere a owia ne ɔsram hyia no yɛ bere pɔtee a akontaabu betumi akyerɛ wɔ wiase nyinaa; nanso sɛ wobetumi ahu ɔsram no a, egyina baabi a obi hwɛ no so, na ɛba akyiri yi.
Saa nsonsonoe yi ho hia bere a worekenkan ɔsram no fã ahorow ho kalenda a ɔsram foforo bere pɔtee wom. Bere a wɔakyerɛ wɔ kalenda no mu sɛ ɔsram foforo no nkyerɛ sɛ wobehu ɔsram a ne fã ketewaa bi hyerɛn no saa anwummere no, na ɛno nko ara nso nkyerɛ ɔsram nyamesom foforo bi da a edi kan. Nna dodow a ɛda ɔsram foforo ahorow abien a edi wɔn ho wɔn ho ntam no yɛ 29.53059 sɛ yɛkyekyɛ mu. Ɛsɛ sɛ kalenda asram yɛ nna pɔtee, enti Islamfoɔ asram yɛ nna 29 anaa 30, na ɛnyɛ nna fã.
Nea enti a ɔsram foforo bi a ne fã ketewaa bi hyerɛn no yɛ den sɛ wobehu
Bere a efi ɔsram ne owia hyiam, a mpɛn pii no wɔfrɛ no ɔsram no mfe, no kyerɛ biribi wɔ nea ɛma wotumi hu ɔsram no ho, nanso ɛnkyerɛ biribiara. Bere a ɔsram no kɔ apuei fam wɔ owia ho no, ɛma ɔsram no anim a owia hyerɛn wɔ so no pii pue, na ɛma ɔsram no ne owia ntam kwan a ɛte sɛ ɛwɔ hɔ no yɛ kɛse. Nanso, ɛsɛ sɛ nea ɔrehwɛ no nso hu ɔsram no sɛ ɛda soro yiye wɔ ahenemma no so bere a anwummere wim reyɛ sum no.
Ɔsram no kwan ne ahenemma no ntam anim no sesa nneɛma pii. Ɛtɔ da a, ɔsram no betumi akɔ soro kakra wɔ baabi a owia kɔtɔ no; nanso bere foforo no, ɛbɛda fam paa wɔ ahenemma no ho. Baabi a obi te wɔ Asase so ne bere pɔtee a ɛyɛ afe no mu sesa sɛnea ɔsram no kwan no te. Enti ɔsram abien a mfe a wɔabu ama wɔn no sɛ yɛn no betumi ama ayɛ den paa sɛ wobehu wɔn, ansa na omununkum mpo aba.
Afei nso, anwummere hann a ɛrekɔ fam ne ɔsram a ɛresian no si akan. Owia akɔtɔ nkyɛe no, ebia wim no da so yɛ hann dodo; akyiri yi nso, ebia ɔsram no awura wusiw mu anaasɛ akɔtɔ. Bere a efi owia a akɔtɔ kosi ɔsram a ɛkɔtɔ ntam no boa, nanso ɛnyɛ bɔhyɛ sɛ wubehu ɔsram no. Mfutuma, nsu a ɛwɔ wim, omununkum a ɛyɛ tratraa, sɛnea wim no mu te, ne osuani no suahu nyinaa ho hia. Ɔsram mfe dodow biako biara nni hɔ a ɛma obiara a ɔde n’ani kɛkɛ hwɛ no betumi ahu no wɔ baabiara.
Anwummere mfiase ne nna a ɔsram foforo hyɛ ase wɔ bere ahorow mu
Wɔ nyamesom som mu no, Islamfoɔ da fi owia a ɛkɔtɔ ase, na ɛnyɛ ɔdasu. Enti anwummere a ɛde Ramadan da a edi kan no ba no di adekyee a wɔkyenee fi adekyeehema kosi owia a ɛkɔtɔ no anim. Saa ara na sɛ wɔbɔ amanneɛ wɔ anwummere ɔsram a ne fã ketewaa bi hyerɛn a wohuu no akyi a, ɛfa da bi a efi ase dedaw wɔ saa ɔkwan a wɔde owia a ɛkɔtɔ bu nna so yi mu ho, ɛwom sɛ ɔmanfo kalenda no renkyɛ nsakra da kosi ɔdasu de.
Ɔkwan bi a wɔtaa di akyi ne sɛ, wɔn a wɔrehwɛ no hwehwɛ ɔsram foforo a ne fã ketewaa bi hyerɛn no bere a owia akɔtɔ wɔ ɔsram a ɛreba awiei no da a ɛto so 29. Sɛ wohu no na wogye adanse no tom a, ɔsram foforo no fi ase saa anwummere no. Sɛ ɛnte saa a, wɔma ɔsram a ɛreba awiei no yɛ nna 30. Ɛsono ahyɛde pɔtee a ɛkyerɛ sɛnea wobegye adanse atom ne sɛnea wɔde mmara yi bedi dwuma, na egyina mpanyimfo ahorow so.
Mpɔtam ahorow nso betumi anya adwene mu nsonsonoe wɔ baabi a wɔn a wohuu ɔsram no fi a ɛsɛ sɛ wogye wɔn amanneɛbɔ tom ho. Ebinom gye nea wohuu wɔ mpɔtam anaa ɔmantam no mu tom; afoforo nso gye nea wohuu wɔ akyirikyiri tom sɛnea wɔn mmara kyerɛ. Ebia wɔn adwene bɛsono wɔ sɛnea wɔde mfiri a ɛma nneɛma yɛ kɛse hwɛ no anaa sɛnea wɔde akontaabu di dwuma ho nso. Enti, nna a ɔsram foforo hyɛ ase wɔ bere ahorow mu no nkyerɛ ankasa sɛ obiabu ɔsram no ho akontaabu wɔ ɔkwan a ɛnteɛ so. Ebia akuw no de gyinapɛn ahorow di dwuma wɔ tebea ahorow a ɛsono wɔn ho mu.
Nea enti a Ramadan fa mmere ahorow mu
Mmere ahorow mu a Ramadan kɔ no fi kalenda no akontaabu mu tẽẽ. Sɛ yɛde ɔsram kyinhyia a wɔkyekyɛ mu no di dwuma a, 12 × 29.53059 ma yɛn nna 354.36708. Islamfoɔ kalenda afe ankasa yɛ nna 354 anaa 355 a edi mũ, na egyina sɛnea asram no di wɔn ho wɔn ho akyi ne kalenda kwan a wɔfa so no so. Sɛnea ɛte biara no, ɛyɛ tiaa sen owia afe a ne tenten bɛyɛ nna 365¼ no.
Nsonsonoe no bɛyɛ nna 11 wɔ owia afe biara mu. Ne saa nti, Ramadan mpɛn pii no fi ase bɛyɛ nna 10 anaa 11 ntɛm wɔ Gregorian kalenda no so bere a afe foforo biara ba no. Owia mfe bɛyɛ 33 mu no, ɛfa mmere ahorow no nyinaa mu. Saa nsakrae yi kɔ so nkakrankakra; ɛnyɛ sɛ ɛhɔ ara na ɛhuri: Ramadan a obi dii wɔ ahohuru bere mu no akyi no, Ramadan foforo ba a ɛyɛ ntɛm kakra wɔ owia kalenda no so.
Nea ɛde ba ne sɛ wɔmfa ɔsram foforo nka ho mfa nsiesie mmere no. Kalenda ahorow a edi ɔsram ne owia nyinaa akyi no de ɔsram foforo ka ho wɔ mfe bi mu na ama wɔn asram no akɔ so abɛn mmere pɔtee bi; Islamfoɔ nyamesom kalenda no nyɛ saa. Mmom, ne asram no kɔ so di Ɔsram no akyi.
Eyi nya nkɛntɛnso wɔ beae ahorow so. Sɛ Ramadan ba ahohuru bere mu wɔ Asase no atifi fam fã a, ɛba awɔw bere mu wɔ Asase no anafo fam fã. Enti ɔsram a wɔfrɛ no saa ara no betumi ama wɔakyere nna tenten wɔ ɔmantam bi mu, na nna no ayɛ tiaa wɔ foforo mu. Ɔsram no gyina baabi a ɛwɔ wɔ kalenda no mu daa, na ɛnyɛ bere pɔtee bi a ɛsesa.
Kalenda a egyina nea wohu so ne kalenda a akontaabu na ɛkyerɛ
Asɛmfua “Islamfoɔ kalenda” betumi akyerɛ akwan ahorow bi a wɔfa so kyerɛ nna wɔ nhyehyɛe koro no ara a ɔsram 12 wom mu. Akwan a egyina nea wohu so no gyina ɔsram a ne fã ketewaa bi hyerɛn a wogye ho amanneɛbɔ tom so. Akwan foforo de nsoromma ho akontaabu di dwuma; ɛtɔ da a, wɔde kyerɛ sɛ ebia wobetumi ahu ɔsram no, na ɛtɔ da nso a wɔde di mmara pɔtee bi akyi a ɛfa bere a owia ne ɔsram hyia, owia a ɛkɔtɔ anaa ɔsram a ɛkɔtɔ ho. Ɛnyɛ akwan yi nyinaa na ɛyɛ pɛ.
Islamfoɔ kalenda a egyina akontaabu so no fa ɔkwan foforo so: ɛde akontaabu nhyehyɛe bi a egyina ɔsram tenten ne nna a wɔde ka afe bi ho so di dwuma, na ɛnyɛ sɛ ɔsram foforo biara ase no wogyina nea wohu foforo so si gyinae. Kalenda a ɛte saa boa wɔ nna nsakrae ne abakɔsɛm nhwehwɛmu mu, nanso da a wɔanya denam nsakrae so no nkyerɛ ankasa sɛ ɛyɛ da a mpɔtam bi huu ɔsram no. Abakɔsɛm mu kyerɛwtohɔ nso betumi ama yɛn adwenem ayɛ yɛn naa wɔ baabi a wɔhwɛe anaa nhyehyɛe a wɔde dii dwuma ho.
Ɛnsɛ sɛ yɛfa akontaabu ne nea wohu no sɛ nneɛma a ɛsɔre tia wɔn ho wɔn ho. Nsoromma ho akontaabu betumi akyerɛ baabi a ɛsɛ sɛ Ɔsram no wɔ, na aboa ma wɔahwɛ amanneɛbɔ a obi de mae sɛ ohuu no no mu yiye. Nyamesom mu asɛm no ne sɛnea mpanyimfo gye adanse tom sɛ ɛdɔɔso ma ɔsram foforo hyɛ ase.
Ɛno nti, Hijri da a ɛwɔ kalenda app bi mu, ɔsram a wobetumi ahu ho mfonini a akontaabu na ɛkyerɛ, ne mpɔtam bi amanneɛbɔ no bua nsɛmmisa a ɛfa ho nanso ɛnyɛ nsɛmmisa koro. Ansa na wode wɔn bɛtoto ho no, hu sɛ ebia emu biara yɛ da nsakrae a egyina akontaabu so, nsoromma ho gyinapɛn, anaa nea wohuu a wogyee ho amanneɛbɔ tom.
Sɛnea wobɛhwehwɛ ɔsram no a woremfa asɛm no ntra so
Fi baabi a wobɛhwɛ no ase, na mmom mfa ɔsram no fã ho agyiraehyɛde a ɛfa baabiara ho nni kan. Fa kurow hwehwɛbea no kɔ ɔsram ho nkrataa a ɛfa wo kurow ho na hwɛ bere a ɔsram no kɔtɔ, ne sorokɔ, azimuth ne sɛnea wim te, a wode wim tebea a ɛwɔ hɔ mprempren ka ho. Eyinom boa ma wubua nsɛmmisa a ɛfa nea wobɛyɛ ho: ɛhefa na ɛsɛ sɛ wode w’ani kyerɛ, ɔsram no wɔ ahenemma no so anaa, na ebia tebea horow betumi asiw w’ani kwan anaa? Eyinom nkyerɛ sɛ mpanyimfo agye gyinae pɔtee bi ato mu sɛ wobetumi ahu ɔsram no.
Sɛ nhwɛso no, London ɔsram ho nkrataa no de saa nsɛm a ɛfa London hwɛbea ho ma. Ɛnsɛ sɛ wofa sɛ ɔsram no tebea wɔ hɔ no te sɛ nea ɛte wɔ kurow foforo a ɛwɔ akyirikyiri. Baabi pa a wɔhwɛ no wɔ atɔe fam ahenemma a wotumi hu no, na adan anaa nkoko a ɛwɔ hɔ mpɛn biara nsie wim fam no. Twɛn kosi sɛ owia akɔtɔ koraa ansa na woahwehwɛ ɔsram no, na mfa afiri a wɔde hwɛ nneɛma a ɛwɔ akyirikyiri anaa afiri a wɔde hwɛ nsoromma nnkyerɛ owia no da.
Sɛ wopɛ sɛ wote nea enti a ɔsram no fã a ɛhyerɛn no sesa no ase a, akwankyerɛ a ɛfa Ɔsram no fã ahorow ho no kyerɛkyerɛ saa kyinhyia no mu. Sɛ worebɔ amanneɛ sɛ wuhuu ɔsram no a, kyerɛ baabi a wowɔ, bere a wohwɛe, wim tebea, ne sɛ ebia wode afiri a ɛma nneɛma yɛ kɛse hwɛe anaa. Saa nsɛm yi ma w’adansedi no yɛ nea mfaso wɔ so sen mfonini a nkyerɛkyerɛmu biara nka ho.
Nea etwa to no, ma ɛntra w’adwenem sɛ sɛ wopɛ sɛ wohwɛ ɔsoro no a, ɛsono sɛ worekyerɛ nyamesom da bi. Sɛ worehwehwɛ ɔsram no na woanhu a, ɛkyerɛ sɛ nea wuhuu no ne sɛnea tebea no te saa bere no mu nti woanhu no. Sɛ wofa no sɛ ebia wuhuu no mpo a, ɛsɛ sɛ wɔhwehwɛ mu sɛnea mpɔtam a ɛfa ho no nhyehyɛe kyerɛ. Sɛ wopɛ sɛ wuhu mmuadadi anaa afahyɛ bi mfiase a, di mpanyimfo anaa mpɔtam a wudi wɔn kalenda akyi no amanneɛbɔ akyi.