Nea enti a wotumi hu ɔsram awia

Sɛ wohu ɔsram wɔ ɔsoro tuntum a ɛyɛ bruu awia a, ebetumi ayɛ sɛ biribi a ɛnteɛ: owia pue, enti ɛyɛɛ dɛn na ɔsram no nso da adi? Nea ɛma ɛba saa ne sɛ, enhia sɛ esum ba ansa na ɔsram no ahyerɛn. Ɛda owia hann adi, na ebetumi akɔ soro wɔ w’anim bere a owia no nso wɔ soro. Sɛ wubehu no anaa worenhu no gyina baabi a ɔsram no wɔ, ne tebea, sɛnea ɔsoro no mu da hɔ, ne nsonsonoe a ɛda ɔsram no ani a ɛhyerɛn ne ɔsoro a atwa ho ahyia no ntam.

Nsɛnkyerɛnne a eye sen biara ne ɔsram ne owia ntam no twe ahe. Saa ntam kwan no sesa wɔ ɔsram bosome no mu, na ɛma ɔsram no tebea ne da no mu bere a ɛfata sɛ wohwɛ no nso sesa. Sɛ wote saa nhyehyɛe yi ase a, ɔsram a ɛda adi awia renyɛ ade a ɛyɛ nwonwa bio; mmom, wubetumi ahwehwɛ no wɔ ɔkwan a wode ahyɛ wo tirim so.

Ɔsram no hyerɛn sɛnea ɛbɛda adi

Ɔsram no nyɛ hann fibea te sɛ owia. Owia hann no ma ne botan ani hyerɛn, na hann no bi san kɔ asase so. Bere koro no ara mu no, awia ɔsoro no da adi sɛ ɛhyerɛn efisɛ mframa mu nneɛma nketenkete no petepete owia hann no kɔ mmeae pii. Saa hann a wɔapete yi na ɛma wotumi hu ɔsram no wɔ akyi.

Sɛ wode toto biribi a ne kɔla yɛ hare a ɛda ɔfasu a ɛhyerɛn so ho a, wubehu sɛ ɛda so ara yɛ mmerɛw sɛ wubehu no, sɛ ɛhyerɛn sɛnea ɛsɛ na n’ano da adi pefee a. Mpɛn pii no, ɔsram no kɛse a ɛte sɛ nea wuhu ne ne ani a owia hann hyerɛn wɔ so no ma nsonsonoe a ɛte saa ba, titiriw bere a mframa no mu da hɔ na ɔsram no wɔ soro kyɛn ɔsoro ano. Nsuyiri, omununkum a ɛyɛ tratraa ne owia hann a ɛma wohu ade yiye dodo betumi ama nsonsonoe no so atew, na sɛ ɔsram no wɔ ɔsoro ano a, wubehu no afa mframa a ɛyɛ duru kyɛn so mu.

Ɔsram no tebea ho hia, nanso ɛnyɛ ade biako pɛ a ɛho hia. Ɔsram a ne hann yɛ teaa no wɔ ne fã a ɛhyerɛn a ɛyɛ ketewaa sen ɔsram a ne fã kɛse ahyerɛn no, enti ebetumi ayɛ den sɛ wubehu no wɔ awia ɔsoro. Ɛyɛ den mpo sɛ wubehu ɔsram a ne fã pii ahyerɛn sɛ ɛbɛn ɔsoro ano anaa omununkum ama ɛyɛ teaa a. Nanso, sɛ ɔsram no da ɔsoro a ɛda hɔ mu wɔ soro a, wotumi hu ɔsram a ne fã fã ahyerɛn no pefee awia.

Ɔsram no tebea gyina ɔsram ne owia ntam kwan so

Asase no sunsum na ɛmma ɔsram no tebea nnsesa. Ɛba saa efisɛ ɔsram no twa asase ho hyia bere a owia no ma ɔsram no fã biako hyerɛn. Yɛwɔ asase so no, yehu sɛ ɔsram no fã a owia hann hyerɛn wɔ so no dodow sesa. Ɔsram foforo no wɔ baabi a ɛbɛn owia no kwankyerɛ paa, na ɔsram a ayɛ kurukuruwa no wɔ baabi a ɛne owia no kwankyerɛ bɔ abira paa. Sɛ edu ɔsram no fã a edi kan ne nea etwa to a, ɛte sɛ nea ɔsram ne owia no ntam kwan yɛ digrii 90 wɔ ɔsoro, na yehu ɔsram no ani a ne fa hyerɛn.

Saa ntam kwan no kyerɛ sɛnea ɔsram no tebea ne sɛnea wotumi hu no awia no wɔ abusuabɔ. Sɛ ɔsram no te sɛ nea ne hann yɛ teaa anaa ɛhyerɛn kɛse a, ɛne owia no nni baabi koro tẽẽ, enti ebetumi akɔ soro wɔ awia nnɔnhwerew bi mu. Sɛ edu ɔsram no fã a edi kan a, ɔsram no wɔ owia no apuei fam wɔ ɔsoro; mpɛn pii no, ɛfata sɛ wohwɛ no awia bere, na ɛkɔ so da adi kosi anwummere. Sɛ edu ɔsram no fã a etwa to a, ɛwɔ owia no atɔe fam na mpɛn pii no wohu no anɔpa. Bere pɔtee a wubetumi ahwɛ no gyina da no ne baabi a wowɔ so.

Efi ɔsram foforo biako so kosi nea edi hɔ no so no gye nna 29.53059. Saa bere no mu no, ɔsram no gyinabea sesa bere nyinaa, enti ne tebea kyerɛ ɔne owia ntam abusuabɔ, nanso ɛnkyerɛ sɛ wubehu no wɔ bere pɔtee bi mu. Sɛ wopɛ nkyerɛkyerɛmu a emu dɔ fa ɔsram no hann tebea ahorow a ɛsesa no ho a, hwɛ sɛnea ɔsram no tebea ahorow ba.

Ɔsram no fã a edi kan ne nea etwa to yɛ nea eye sɛ wohwehwɛ

Sɛ worehwehwɛ ɔsram awia nea edi kan a, bɔ mmɔden hwɛ nna a ɛbɛn ɔsram no fã a edi kan anaa nea etwa to. Ɔsram a ne fã hyerɛn no wɔ nsusuwii a ɛda adi pefee, na sɛ ɛne owia no ntam kwan ware a, ɛma ɛyɛ mmerɛw sɛ wubehu no sen ɔsram a ne hann yɛ teaa paa. Mpɛn pii no, ɔsram no fã a edi kan boa ma wohwɛ no awia ne anwummere ahyɛase; nea etwa to boa ma wohwɛ no anɔpa ne anɔpa akyiri. Eyinom yɛ nneɛma a ɛtaa ba, na ɛnyɛ bere pɔtee a ɛnsesa: baabi a wopɛ sɛ wohwɛ kɔpem, bere a ɛyɛ afe no ne ɔsram no gyinabea nyinaa nya bere a ɔsram no bɛda ɔsoro no so nkɛntɛnso.

Ɔsram no tebea a ne fã kɛse ahyerɛn no nso betumi ayɛ nea eye sɛ wohwehwɛ awia. Ɔsram a hann no rekɔ kɛse no taa da adi wɔ awia ɔsoro, na ɔsram a hann no rekɔ fam no betumi ada adi anɔpa. Ɔsram no ani a hann wɔ so dodow no betumi ama ayɛ mmerɛw sɛ wubehu no, nanso ɛnyɛ nea ɛkyerɛ sɛ wubehu no wɔ nsuyiri anaa omununkum mu. Sɛ wohwɛ ɔsoro no fã a ɛne owia no kwankyerɛ bɔ abira na wohwehwɛ baabi a ɛda hɔ a, ebetumi aboa ma woahu no.

Ɔsram a ne hann yɛ teaa no mu no, ɛyɛ den sen biara sɛ wubehu. Ɔsram a hann no rekɔ kɛse no bɛn owia no wɔ anwummere ɔsoro, na nea hann no rekɔ fam no nso bɛn owia no anɔpa. Ɔsram no hann nketenkete no betumi ayɛ fɛ, nanso ne fã ketewaa a ɛhyerɛn ne sɛnea ɛbɛn owia hann a ɛyɛ den no ma ɛyɛ den sɛ wubehu no. Mma nhwɛ owia no wɔ afiri a wɔde hwɛ nneɛma a ɛwɔ akyirikyiri mu, sɛ́ ɛyɛ binoculars anaa telescope, na hwɛ yiye paa bere a worehwehwɛ ɔsram a ne hann yɛ teaa a ɛbɛn owia no.

Nea enti a ɔsram a ayɛ kurukuruwa mpae pii wɔ awia nnɔn abien

Sɛ ɔsram no ayɛ kurukuruwa a, ɛwɔ ɔsoro no fã a ɛne owia no bɔ abira. Saa nhyehyɛe yi ma ɛda ɔsoro so anadwo no fã kɛse, na ɛpue bere a owia rekɔtɔ na ɛkɔtɔ bere a owia repue. Ebetumi ada adi awia wɔ da no mfiase anaa awiei, nanso mpɛn pii no, ɛwɔ ɔsoro no ase bere a awia nnɔn abien reyɛ adu. Ɛno nti, ɔsram a ayɛ kurukuruwa no a ɛhyerɛn no nkyerɛ sɛ ɛbɛda adi wɔ awia fã a owia hann wɔ so mu.

Sɛ ɔsram foforo ba a, nhyehyɛe no bɔ abira: ɔsram no bɛn owia no kwankyerɛ, na yɛn ani hu ne fã a ɛbɛn asase no sɛ nea hann nni so dodow. Mpɛn pii no, owia hann a ɛyɛ den no ma ɛyera yɛn ani so, ɛwom sɛ ebia ɛwɔ ɔsoro so awia de. Ɛtɔ mmere bi a, wotumi hu ɔsram a ne hann yɛ teaa paa bere a ɔsram foforo aba nkyɛe anaa ansa na aba, bere a owia rekɔtɔ anaa repue, nanso ɛyɛ den sɛ wubehu no. Owia no bɛn a ɛbɛn no na ɛsɛ sɛ wohwɛ yiye wɔ ho, na ɛnyɛ awia hann no nkutoo.

Ɛno nti na asɛm sɛ “ɔsram no da adi awia” nkyerɛ ɔsram no tebea pɔtee biako. Ɔsram no tebea ahorow pii tumi da ɔsoro so bere koro no ara mu ne owia no. Ne tebea no kyerɛ ɔsram no fã a ɛbɛn yɛn a hann wɔ so dodow; ɔne owia ntam kwan kyerɛ baabi a ɛsɛ sɛ wohwehwɛ no; na baabi a wopɛ sɛ wohwɛ kɔpem no kyerɛ sɛ ebia ɔsram no wɔ soro anaa.

Fa baabi a wowɔ hɔ hyehyɛ ɔsram a wobɛhwehwɛ awia

Sɛ wopɛ sɛ wohwehwɛ ɔsram no a, fi bere ne kwankyerɛ pɔtee bi so, na ɛnyɛ sɛ wobɛhwɛ baabiara kwa. Kurow biara ɔsram ho nsɛm ma wutumi paw baabi na wohwɛ ɔsram no tebea ne hann dodow a ɛwɔ so mprempren, bere a ɛpue ne bere a ɛkɔtɔ, ne soro a ɛwɔ, ne kwankyerɛ a ɛwɔ, ne kwan a ɛda asase so ne no ntam, ne sɛnea wubetumi ahwɛ ɔsoro no a wode mpɔtam hɔ wim tebea ka ho. Sɛ worehwɛ ɔsram awia a, ne soro a ɛwɔ no ho hia paa: mpɛn pii no, ɛyɛ mmerɛw sɛ wubehu ɔsram a ɛwɔ soro kyɛn ɔsoro ano, baabi a nsuyiri taa ba. Kwankyerɛ a ɛwɔ no kyerɛ baabi a ɛwɔ wɔ akwankyerɛ a ɛwɔ asase so no mu, na ɛboa ma wohwehwɛ ɔsoro no fã a ɛfata a woanhwɛ amma owia no.

Sɛ wopɛ nhyehyɛe a wɔahwɛ so pɛpɛɛpɛ a, paw awia a wim tew wɔ bere a ɛbɛn ɔsram no fã a edi kan. Hwɛ mpɔtam hɔ nsɛm ho pon no mu hwɛ sɛ ɔsram no wɔ soro anaa, ne baabi a ɛbɛkɔ wɔ ɔsoro no, na afei hwehwɛ ne fã hyerɛn wɔ ɔsoro bruu a ɛwɔ owia no akyirikyiri. Sɛ woanhunu no ntɛm ara a, san hwɛ bere a ɛkɔ soro anaa bere a omununkum ne nsuyiri akɔ baabi foforo. Sɛ wopɛ ɔsram tebea foforo a, fa ɔsram tebea kalenda no hwehwɛ nna a ɔsram no fã a edi kan ne nea etwa to ba, na afei hwɛ mpɔtam hɔ tebea ma bere a wopɛ sɛ wohwɛ no.

Da pɔtee bi a wobɛpaw no betumi aboa ma wode nea wuhu no abata da pɔtee bi ho: ɔsram a ɛda wo awoda no so ho adwinnade kyerɛ ɔsram no tebea, hann dodow a ɛwɔ so ne ne mfe a wada wɔ da bi mu. Saa nnwinnade yi bua nsɛmmisa ahorow, nanso sɛ wode bom a, ɛma ɛyɛ mmerɛw sɛ wobɛhwɛ saa nhyehyɛe yi wɔ ɔsoro ankasa. Ade titiriw a ɛsɛ sɛ wohwɛ no yɛ mmerɛw: hwehwɛ ɔsram a hann wɔ so dodow ma ɛda adi, na ɛne owia ntam kwan nso ware sɛnea ɛbɛyɛ a wubehu no dwoodwoo.