Микроай — Ай Жерден салыштырмалуу алыс, өз орбитасынын эң алыскы бөлүгүнө жакын турганда пайда болгон толгон Ай. Айдын өзү кичирейбейт. Анын диски асманда бир аз азыраак орун ээлейт; бул алыстагы топтун жакындагы дал ошондой топтон кичирээк көрүнгөнүнө окшош.
Демек, микроай суперайдын карама-каршысы: бири Ай Жерден эң алыс турган учурду, экинчиси эң жакын турган учурду баса белгилейт. Булардын бири да Айдын өзүнчө фазасы эмес жана экөө тең Айдын бетиндеги жарык тоолор менен караңгы түздүктөрдүн көнүмүш көрүнүшүн өзгөртпөйт.
Кызык жери — өлчөм айырмасы бар-жогунда эмес, ал канчалык чоң экенинде жана аны байкай аласыңбы дегенде. Бирдей шартта тартылган сүрөт бул айырманы көрсөтө алат. Ал эми бир гана толгон Айды карап, айырманы баалоо таң калыштуу түрдө кыйын.
Микроай деп эмнени айтабыз?
Микроай деген аталыш үчүн жалпы кабыл алынган астрономиялык чек жок. Бул асман телосунун расмий аныкталган классы эмес, эл ичинде колдонулган сүрөттөөчү аталыш. Ошондуктан ар башка басылмаларда аралыктын чектери же убакытка байланышкан эрежелер да ар башка болушу мүмкүн. Айрымдар бул терминди алыстагы жаңы Айга да колдонушат, бирок кадимки жаңы Ай жарык диск болуп көрүнбөйт.
Бул сайтта микроай деп Жердин борборунан 405,000 кмден алысыраак турган толгон Айды атайбыз. Борбордон борборго чейинки мындай өлчөө геоборбордук аралык деп аталат. Ал Жердин бетиндеги байкоочунун жайгашкан жерине жараша өзгөрүп турган аралыкка эмес, бирдиктүү эсептөө чекитине таянат.
Мисал катары, 2027-жылдын 18-июлундагы толгон Айдын геоборбордук аралыгы 406,220 км болуп, бул аныктамага туура келет. Айдын фазаларынын учурдагы даталарын жана толгон Ай болох так убакыттарын Ай фазаларынын календарынан караңыз.
Апогейдеги толгон Ай деген сөз айкашы негизги жагдайды сүрөттөйт: Ай орбитасынын эң алыскы чекитине жакын кездеги толгон Ай. Бул толгон Ай болгон учур менен апогейге жеткен учур сөзсүз бирдей дегенди билдирбейт. Микроай деген аталыш тандалган аралык чегинен ашкан, апогейге жетишерлик жакын толгон Айды камтышы мүмкүн.
Апогей менен толгон Ай эмне үчүн дайыма дал келбейт?
Ай тегерек эмес, эллипс сымал орбита боюнча кыймылдайт. Жерге эң жакын чекит перигей, эң алыс чекит болсо апогей деп аталат. Айга чейинки орточо аралык 384,400 км, ал эми перигей менен апогейдеги типтүү аралыктар тиешелүүлүгүнө жараша 363,300 км жана 405,500 км. Бул типтүү маанилер туруктуу чек эмес: Күндүн тартылуу күчү аралыктардын орбитадан орбитага өзгөрүшүнө таасир этет.
Аралык менен фаза эки башка нерсени билдирет. Аралык Айдын созулган орбитасынын кайсы жеринде турганын көрсөтөт. Фаза болсо анын Күн жарык кылган жарым шарынын канча бөлүгү бизге караганын билдирет. Ай Жердин асманында Күнгө болжол менен карама-каршы турганда толгон Ай болот; ошол учурда Ай перигейге, апогейге же экөөнүн ортосундагы кайсы бир жерге жакын болушу мүмкүн.
Бир жаңы Айдан кийинкисине чейинки орточо цикл — синоддук ай — 29.53059 күнгө созулат. Бир апогейден кийинки апогейге чейинки цикл болсо башка орбиталык ыргакка ээ. Бул циклдер дал келбегендиктен, ар бир толгон Айда Ай мурдагыдай эле аралыкка кайтып келбейт.
Ошондуктан толгон Айлардын катары акырындык менен салыштырмалуу жакын абалдан салыштырмалуу алыс абалга жылышы мүмкүн. Микроай — эки шарттын, толгон фаза менен чоң аралыктын, бир убакта дал келиши; ал фазалар циклине кошулган кошумча баскыч эмес.
Ал канчалык кичирээк көрүнөт?
Ай сыяктуу алыс объекттин көрүнгөн диаметри аралыкка болжол менен тескери пропорционалдуу. Аралыкты эки эсе көбөйтсөңүз, диск болжол менен эки эсе ичке көрүнмөк. Бирок Айдын аралыгы мынчалык чоң өзгөрбөгөндүктөн, чыныгы айырма анча чоң эмес.
Жогорудагы типтүү аралыктарды колдонуп, 363,300 санын 405,500гө бөлүңүз. Натыйжа болжол менен 0.896 болот. Бул типтүү апогейдеги Ай типтүү перигейдеги Айга караганда диаметр боюнча 10.4 пайыз кичирээк көрүнөт дегенди билдирет. Бул салыштыруу аралыкты гана карайт; эки абал тең толгон Ай маалына туш келиши шарт эмес.
Даталары көрсөтүлгөн эки толгон Айды салыштырганда, натыйжа бир аз башкача болот. 2026-жылдын 24-декабрындагы суперай 356,927 км алыстыкта болсо, 2027-жылдын 18-июлундагы микроай 406,220 км алыстыкта болот. 356,927 санын 406,220га бөлгөндө болжол менен 0.879 чыгат: микроайдын диски суперайдын дискине караганда болжол менен 12.1 пайыз ичке.
Сөздү кандай колдонуу маанилүү. Салыштырууну тескери жасасак, суперай микроайдан болжол менен 13.8 пайыз кенен болот, анткени эми кичирээк диск эсептөөнүн негизин түзөт. Эки билдирүү тең ошол эле Айларды сүрөттөйт.
Жакын толгон Айлар тууралуу кеңири түшүндүрмөнү суперай деген эмне деген барактан окуңуз. Сайт суперай деп микроай үчүн колдонулган геоборбордук өлчөө сыяктуу эле эсеп боюнча, 360,000 кмден жакын турган толгон Айларды атайт.
Көрүнүштү же сүрөттөрдү туура салыштырыңыз
Микроай кадимки толгон Айдай эле көрүнөт. Көпчүлүктүн бир нече жума же ай мурунку Айдын диаметрин так эстеп калуусу кыйын, ошондуктан асманды карап, ал кичинекей сезилди деп чечүү ишенимдүү текшерүү эмес. Айдын горизонтко жакын турганда өзгөчө чоң көрүнүшүнө себеп болгон Ай иллюзиясы да ишти татаалдатат. Мындай таасир Айдын Жерге жакындашынан пайда болбойт.
Сүрөт тартуу салыштыруунун кыйла так жолун берет. Эки толгон Айды тең бир камера, объектив, фокустук аралык жана сүрөт өлчөмү менен тартыңыз. Сүрөттөрдүн бирин өзүнчө масштабын өзгөртпөңүз жана ар башкача чоңойтулуп-кичирейтилген скриншотторду эмес, түп нуска файлдарды салыштырыңыз. Мүмкүн болсо, Айды горизонттон кыйла жогору турганда тартыңыз; анда атмосфералык бурмалоолор азыраак тоскоол болот.
Жакыныраак толгон Ай сүрөтүңүздө 1,000 пикселди ээлесин дейли. Жогорудагы даталары көрсөтүлгөн жуп үчүн, башка шарттар окшош болсо, алысыраак толгон Ай болжол менен 879 пикселди ээлеши керек. Бул көрүнүш издегич аркылуу караганда байкалбаса да, өлчөөгө боло турган айырма. Божомол болжолдуу гана, анткени байкоочудан Айга чейинки аралык геоборбордук аралыкка так барабар эмес жана байкоо геометриясы тартуу сеанстарында айырмаланышы мүмкүн.
Жергиликтүү Ай чыгышын жана Ай батышын, бийиктигин, азимутун, аралыкты жана жергиликтүү аба ырайын эске алган асман көрүнүшүн табуу үчүн шаар боюнча Ай тактасынын издөөсүн колдонуңуз. Бул маалымат бир Ай горизонтко жакын, экинчиси төбөдө турган учурларды эмес, Айдын бийиктиги окшош болгон учурларды тандоого жардам берет.
Имаратты же даракты кошо тартсаңыз, камеранын ордун да өзгөртпөңүз. Алдыңкы пландагы объекттен алыстап, узунураак объектив колдонсоңуз, Ай тухайн объектке салыштырмалуу кыйла чоң көрүнүшү мүмкүн. Мындай фотографиялык эффект микроай менен суперайдын чыныгы өлчөм айырмасын оңой эле басып кетет.
Кичирээк диск күңүрт ай тутулуу дегенди билдирбейт
Аралык диаметрге гана эмес, башка нерселерге да таасир этет. Тегерек дисктин көрүнгөн аянты анын диаметринин квадратына жараша өзгөрөт. Жогорудагы даталары көрсөтүлгөн салыштыруу үчүн 0.879ду квадратка көтөргөндө болжол менен 0.772 чыгат. Демек, микроай суперайга караганда көрүнгөн аянттын болжол менен 23 пайызга азын ээлейт.
Жарыктанышы жана көрүү шарттары бирдей болсо, кичирээк толгон Ай байкоочуга жалпысы азыраак жарык жеткирет. Бирок бул Айдын бетиндеги ар бир жер пропорциялуу түрдө күңүрт көрүнөт дегенди билдирбейт. Ошол эле ландшафт кичирээк бурчтук аянтка батат; кабыл алынган жарыктын жалпы көлөмү менен беттин жарыктыгы эки башка чоңдук. Туман, булут, бийиктик жана камеранын экспозициясы жарыкты көз ченем менен салыштырууну адаштыруучу кылышы мүмкүн.
Ай тутулуу — башка көрүнүш. Ал Ай апогейге жеткенде эмес, Жердин көлөкөсүнөн өткөндө болот. Микроай өзүнөн өзү кызарып, караңгы так түшкөндөй болуп же толгон фазасынан ажырабайт. Көлөкө түшүүчү чыныгы кубулуштарды текшерүү үчүн Ай тутулууларынын каталогунда тутулуу түрлөрү, тийишүү убакыттары, узактыгы жана жайгашкан жериңизден көрүнүшү тууралуу маалымат берилет.
Сүрөттөрдү чечмелөөдө бул айырмачылык пайдалуу: бүтүндөй дисктин бир калыпта кичирээк көрүнүшү аралыкка же сүрөттүн масштабына ишарат кылат, ал эми диск бетиндеги жылып жаткан көлөкө тутулууну көрсөтөт. Микроай Айдын орбитада кайсы жерде турганын сүрөттөйт; тутулуу болсо Айга жеткен күн нуру менен эмне болуп жатканын билдирет.