Supermoon ni Oṣù kíkún tó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí Oṣù bá wà nítòsí Ilẹ̀ Ayé. Orúkọ àpèjúwe yìí tọ́ka sí ohun méjì tó ń ṣẹlẹ̀ papọ̀: Oṣù wà ní ìpele kíkún, ó sì wà nítòsí apá kan ojú ọ̀nà yípo rẹ̀ tó sún mọ́ Ilẹ̀ Ayé jù lọ. Kì í ṣe pé Oṣù tóbi lójijì, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe irú ìpele Oṣù tuntun kan. Àwọn ìpele Oṣù máa ń tẹ̀ lé àpẹẹrẹ tó ń tún ara rẹ̀ ṣe, èyí tí a ṣàlàyé nínú ìtọ́sọ́nà yìí nípa bí àwọn ìpele Oṣù ṣe ń ṣiṣẹ́.
Ọ̀rọ̀ yìí lè wúlò, bí a kò bá rò pé ó ń ṣèlérí ìyípadà tó yanilẹ́nu ní ojú ọ̀run. Oṣù kíkún tó sún mọ́ Ilẹ̀ Ayé máa ń tóbi sí i ní ìwọ̀n tó dà bí ẹni pé ó ní, ó sì lè dà bí ẹni pé ó mọ́lẹ̀ sí i ju èyí tó jìnnà lọ, ṣùgbọ́n ìyàtọ̀ náà máa ń ṣẹlẹ̀ díẹ̀díẹ̀. Ipo Oṣù, ojú òfurufú níbi tí o wà, ojú ọjọ́ àti ètò kámẹ́rà gbogbo wọn ní ipa lórí ohun tí olùwòran rí.
Perigee àti Oṣù kíkún jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀
Oṣù ń yí Ilẹ̀ Ayé ká ní ojú ọ̀nà tí ó ní ìrísí ẹyin, nítorí náà jíjìnnà rẹ̀ máa ń yí padà. Ibi tó sún mọ́ Ilẹ̀ Ayé jù lọ lójú ọ̀nà yípo kan ni a ń pè ní perigee, ibi tó sì jìnnà jù lọ ni apogee. Jíjìnnà tí ó wọ́pọ̀ jẹ́ nǹkan bíi 363,300 kilomita ní perigee àti 405,500 kilomita ní apogee; ìwọ̀n jíjìnnà Ilẹ̀ Ayé sí Oṣù ni 384,400 kilomita. Àwọn ìwọ̀n wọ̀nyí jẹ́ jíjìnnà láti àárín Ilẹ̀ Ayé dé àárín Oṣù, kì í ṣe ìwọ̀n láti ojú ilẹ̀ dé ojú Oṣù.
Ní ìyàtọ̀ sí èyí, Oṣù kíkún jẹ́ ìpele kan: Oòrùn máa ń tan ìmọ́lẹ̀ sí gbogbo apá Oṣù tó kọjú sí Ilẹ̀ Ayé fẹ́rẹ̀ẹ́ pátápátá. Ìpele kíkún máa ń dé lẹ́ẹ̀kan ní gbogbo ọjọ́ 29.53059, nígbà tí Oṣù fi ọjọ́ 27.32166 parí yíyí Ilẹ̀ Ayé ká ní ìbámu pẹ̀lú àwọn ìràwọ̀. Nítorí pé àwọn àkókò yíyí wọ̀nyí yàtọ̀, Oṣù kíkún kì í ṣẹlẹ̀ ní ibi kan náà lójú ọ̀nà yípo rẹ̀ ní gbogbo ìgbà. Nígbà míì ó máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tó sún mọ́ perigee díẹ̀, nígbà míì sì ó máa ń jìnnà sí i gan-an.
Ìyàtọ̀ yìí ṣàlàyé ìdí tí kì í ṣe gbogbo Oṣù kíkún ló jẹ́ supermoon. Àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ méjèèjì gbọ́dọ̀ ṣẹlẹ̀ ní àkókò tó sún mọ́ra tó bẹ́ẹ̀ tí jíjìnnà Oṣù yóò fi bá ìtumọ̀ kan mu. Fún àpẹẹrẹ tó ṣe kedere, a ti tọ́ka sí Oṣù kíkún ọjọ́ 24 December 2026 pé ó wà ní jíjìnnà 356,927 kilomita, tó wà láàárín ààlà supermoon tí ojú òpó yìí lò. Lo kàlẹ́ńdà àwọn ìpele Oṣù láti rí àwọn ọjọ́ tó kọjá àpẹẹrẹ yìí.
Báwo ni ó ṣe tóbi sí i, tó sì mọ́lẹ̀ sí i?
Jíjìnnà máa ń yí ìwọ̀n tó dà bí ẹni pé ohun kan ní padà nítorí ojú ìwòye. Ohun tó sún mọ́ra máa ń gba ààyè púpọ̀ sí i nínú ohun tí ojú rẹ rí ju ohun kan náà tó jìnnà lọ. Bí a bá lo àwọn ìwọ̀n jíjìnnà perigee àti apogee tó wọ́pọ̀, ìwọ̀n ìlà Oṣù tó dà bí ẹni pé ó ní ní perigee fẹ́rẹ̀ẹ́ tóbi ní ìwọ̀n 12% ju ti apogee lọ. Ààyè ojú Oṣù tó dà bí ẹni pé ó ní sì tóbi ní nǹkan bíi 24%. Àfiwé wọ̀nyí ṣàpèjúwe ìpẹ̀kun jíjìnnà tí ó wọ́pọ̀ lójú ọ̀nà yípo, kì í ṣe ìyàtọ̀ tó wà láàárín gbogbo Oṣù kíkún méjì.
Ìdí ti ara tún wà tí Oṣù kíkún tó sún mọ́ Ilẹ̀ Ayé fi lè dà bí ẹni pé ó mọ́lẹ̀ sí i: ìmọ́lẹ̀ Oòrùn tí Oṣù ń dá padà máa ń tàn ká ààyè tó tóbi sí i bí ó ṣe ń rìn dé Ilẹ̀ Ayé, nítorí náà ìmọ́lẹ̀ díẹ̀ sí i ló máa ń dé sí ibi ilẹ̀ kan bí jíjìnnà ṣe ń pọ̀ sí i. Nínú àfiwé èrò tí kò ka ìyípadà nínú ìmọ́lẹ̀ ojú ilẹ̀ Oṣù àti ipò ìwòye sí, ìmọ́lẹ̀ máa ń yí padà ní ìwọ̀n tó sún mọ́ òdìkejì onígun mẹ́rin jíjìnnà. Ní ààlà jíjìnnà 360,000 kilomita tí a lò níbí, Oṣù kíkún yóò fẹ̀ ní ìwọ̀n nǹkan bíi 7% sí i, yóò sì gba ìmọ́lẹ̀ tó pọ̀ ní nǹkan bíi 14% ju èyí tó wà ní jíjìnnà àárín ti 384,400 kilomita lọ.
Àwọn nọ́ńbà wọ̀nyí kò túmọ̀ sí pé ojú rẹ yóò rí Oṣù tóbi ní ìwọ̀n 7% láìsí ohun èlò ìrànlọ́wọ́. Ó lè ṣòro láti mọ ìyàtọ̀ láàárín supermoon àti Oṣù kíkún déédéé láìfi wé ara wọn tààrà. Fọ́tò lè mú kí ó dà bí ohun tó yani lẹ́nu sí i nípasẹ̀ lẹ́ńsì tó ní gígùn ìfojúsùn, ohun tó wà ní iwájú tó sún mọ́ kámẹ́rà, tàbí ṣíṣe àgbékalẹ̀ àwòrán pẹ̀lú ìṣọ́ra. Àwọn àwòrán tí a ya pẹ̀lú ètò kámẹ́rà tó yàtọ̀ kì í ṣe ẹ̀rí tó ṣeé gbẹ́kẹ̀ lé nípa bí Oṣù ṣe tóbi sí i ní ojú ọ̀run.
Ìdí tí ìtumọ̀ supermoon fi yàtọ̀
Supermoon jẹ́ ọ̀rọ̀ tí gbogbo ènìyàn ń lò, kì í ṣe ẹ̀ka ìmọ̀ ìjìnlẹ̀ sánmà tí gbogbo ènìyàn gba ìtumọ̀ kan ṣoṣo fún. Àwọn àlàyé kan dá lórí Oṣù kíkún tó sún mọ́ perigee; àwọn mìíràn sì ń lo ààlà jíjìnnà kan tàbí wọ́n ń túmọ̀ ìsúnmọ́ gẹ́gẹ́ bí ìpín kan nínú gbogbo àyè ìyípo Oṣù. Èyí túmọ̀ sí pé àwọn kàlẹ́ńdà àti àpilẹ̀kọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ lè pe Oṣù kíkún ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ní supermoon láìsí àtakò nípa ipò gidi Oṣù. Ó lè jẹ́ pé wọ́n ń lo òfin tó yàtọ̀ lásán.
Fún ìbámu, ojú òpó yìí túmọ̀ supermoon sí Oṣù kíkún tó sún mọ́ Ilẹ̀ Ayé ju 360,000 kilomita láti àárín Ilẹ̀ Ayé lọ. Èyí jẹ́ ààlà pàtó tó há díẹ̀: jíjìnnà perigee tó wọ́pọ̀ jẹ́ nǹkan bíi 363,300 kilomita, nítorí náà kì í ṣe gbogbo Oṣù kíkún tó sún mọ́ perigee ló kúnjú ìwọ̀n. Gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ tó bá èyí mu lórí ojú òpó yìí, micromoon ni Oṣù kíkún tó jìnnà ju 405,000 kilomita lọ.
Nítorí náà, àmì orúkọ kan kò ṣe pàtàkì tó jíjìnnà tó wà lẹ́yìn rẹ̀. Nígbà tí o bá ń fi àwọn ìsọfúnni wé ara wọn, ṣàyẹ̀wò bóyá wọ́n ń sọ̀rọ̀ nípa Oṣù kíkún, bí wọ́n ṣe wọn jíjìnnà, àti ààlà tí wọ́n ń lò. Àwọn orúkọ Oṣù kíkún ìbílẹ̀, bíi Oṣù Ikórè tàbí Oṣù Ọdẹ, jẹ́ ti àṣà ìsọ orúkọ mìíràn, kì í ṣe nípa jíjìnnà; wo ìtọ́sọ́nà nípa àwọn orúkọ Oṣù kíkún fún kókó ọ̀tọ̀ yẹn.
Supermoon kì í ṣe òṣùpáṣú
Supermoon kì í fa òṣùpáṣú. Àwọn méjèèjì ní í ṣe pẹ̀lú ìṣètò Oòrùn, Ilẹ̀ Ayé àti Oṣù, ṣùgbọ́n òṣùpáṣú nílò ipò àfikún kan: Oṣù gbọ́dọ̀ gba inú òjìji Ilẹ̀ Ayé kọjá. Ojú ọ̀nà yípo Oṣù tẹ̀ sílẹ̀ ní ìwọ̀n ìwọ̀n 5.14 degrees ní ìbámu pẹ̀lú pẹ̀tẹ́lẹ̀ ojú ọ̀nà yípo Ilẹ̀ Ayé ká Oòrùn, nítorí náà ọ̀pọ̀ Oṣù kíkún máa ń kọjá lókè tàbí ní ìsàlẹ̀ òjìji yẹn. Òṣùpáṣú máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ìṣètò bá tò pọ̀ sí ara rẹ̀ nítòsí ibi tí ojú ọ̀nà yípo ti ń kọjá.
Oṣù kíkún tó sún mọ́ Ilẹ̀ Ayé lè wáyé papọ̀ pẹ̀lú òṣùpáṣú bí ìtòlẹ́sẹẹsẹ tó yẹ bá ṣẹlẹ̀, ṣùgbọ́n jíjìnnà kékeré fúnra rẹ̀ kò tó. Bákan náà, òṣùpáṣú kò túmọ̀ sí pé Oṣù jẹ́ supermoon láìsí àní-àní, ní ìbámu pẹ̀lú ìtumọ̀ tó dá lórí jíjìnnà. Olùtọ́pa òṣùpáṣú ń tọ́pa àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ òṣùpáṣú, èyí tó jẹ́ ìdí ọ̀tọ̀ láti máa wo Oṣù.
Ohun tí o lè ṣàkíyèsí nígbà ìwòran
Oṣù sábà máa ń dà bí ohun tó tóbi lọ́nà àrà nígbà tó bá sún mọ́ ojú òfurufú. Ìmọ̀lára tí ọ̀pọ̀ ènìyàn mọ̀ yìí, tí a ń pè ní àròjinlẹ̀ ìwọ̀n Oṣù, kì í ṣe ẹ̀rí pé Oṣù ti sún mọ́ Ilẹ̀ Ayé gan-an nígbà ìrọ̀lẹ́. Ìyípadà ìwọ̀n tó dà bí ẹni pé Oṣù ní nítorí ìyípo rẹ̀ jẹ́ ohun gidi, ṣùgbọ́n ipa ojú òfurufú jẹ́ ìrírí ojú ọ̀tọ̀. Ọ̀nà tó rọrùn láti dán an wò nípa wíwo ni láti gbé ohun kékeré kan sí apá ọwọ́ tó nà, kí o sì fi ìwọ̀n Oṣù tó dà bí ẹni pé ó ní ní àwọn àkókò ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ wé ara wọn; má ṣe gbẹ́kẹ̀ lé ìrántí nìkan láti ṣe ìdájọ́ ìwọ̀n rẹ̀.
Fún àfiwé tó wúlò, wo fọ́tò Oṣù kíkún méjì tí a ya láti ibi kan náà pẹ̀lú lẹ́ńsì àti àgbékalẹ̀ àwòrán kan náà, tàbí fi wọ́n wé ara wọn nínú àtẹ̀jáde fọ́tò kan tó ní àmì ìwọ̀n tó ṣe kedere. Má ṣe fi ojú òfurufú àti ohun tó wà ní iwájú kún àfiwé náà bí ète rẹ bá jẹ́ láti ṣàyẹ̀wò ojú Oṣù fúnra rẹ̀. Ìkùùkuu inú afẹ́fẹ́ lè mú kí Oṣù tó wà ní ìsàlẹ̀ ojú òfurufú dà bí ọsàn tàbí pupa, ṣùgbọ́n àwọ̀ yẹn wá láti inú ìmọ́lẹ̀ tó ń kọjá afẹ́fẹ́ púpọ̀ sí i, kì í ṣe nítorí pé Oṣù sún mọ́ra.
Ohun tó bójú mu jù ni láti retí ìyípadà díẹ̀ nínú ìwọ̀n àti ìmọ́lẹ̀ tó dà bí ẹni pé Oṣù ní, èyí tí jíjìnnà gidi Oṣù àti ipò ìwòye máa ń nípa lórí. Mímọ jíjìnnà náà, dípò gbígbẹ́kẹ̀ lé orúkọ àpèjúwe nìkan, máa ń mú kí ó rọrùn láti lóye supermoon—ó sì ń ràn wá lọ́wọ́ láti ya ìṣètò ojú ọ̀nà yípo sọ́tọ̀ kúrò lọ́dọ̀ àwọn ọ̀nà tí fọ́tò àti ojú wa fi lè mú kí ó dà bí ohun tó pọ̀ sí i.