Òṣùpá tó pé lè ní orúkọ tó ju ẹyọ kan lọ, àwọn orúkọ tí a mọ̀ jù lọ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì kì í sì í ṣe orúkọ tí gbogbo ènìyàn ń lò. A sábà máa ń so Òṣùpá Ikooko, Òṣùpá Yìnyín àti Òṣùpá Kòkòrò Ilẹ̀ pọ̀ mọ́ ipò àsìkò ọdún tàbí ìṣe àwọn ẹranko, nígbà tí Òṣùpá Ìkórè ní ìtumọ̀ pàtó tó jẹ mọ́ kàlẹ́ńdà. Àwọn ìtàn wọn jẹ́ àdàlù àkíyèsí, àṣà àti ìtún sọ̀rọ̀ ní àwọn ìgbà tó tẹ̀ lé e—kì í ṣe ètò ìjọba kan ṣoṣo fún fífi orúkọ fún Òṣùpá.
Ìyàtọ̀ yìí ṣe pàtàkì nítorí pé àlàyé tó wuni láti rántí kì í ṣe ìpilẹ̀ṣẹ̀ tó ti fìdí múlẹ̀ ní gbogbo ìgbà. Àwọn orúkọ kan ní àlàyé ìpilẹ̀ṣẹ̀ tó ṣeé ṣe lọ́pọ̀lọpọ̀, orúkọ tí àdúgbò kan tàbí ìwé almanac kan ń lò sì lè má ṣàpẹẹrẹ gbogbo àwọn ènìyàn tó ń gbé ní agbègbè kan náà. Bí a bá wo àwọn orúkọ náà gẹ́gẹ́ bí àmì àṣà dípò ẹ̀ka ìmọ̀ ìràwọ̀, yóò rọrùn láti lóye onírúurú wọn.
Òṣùpá kan, ọ̀pọ̀ àṣà fífi orúkọ fún un
Àwọn ìpele Òṣùpá máa ń tẹ̀ lé àyípo tó dúró ṣinṣin, ṣùgbọ́n àwọn oṣù kàlẹ́ńdà kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Òṣùpá tó pé máa ń padà wá lẹ́yìn nǹkan bí ọjọ́ 29.53059, nítorí náà ọjọ́ tó máa ń ṣẹlẹ̀ máa ń yí láti oṣù kan sí òmíràn. Nítorí èyí, a lè pe ìpele kan náà ní orúkọ tó ní í ṣe pẹ̀lú àsìkò ọdún, orúkọ oṣù kàlẹ́ńdà, ayẹyẹ ìsìn tàbí àṣà, tàbí orúkọ àdúgbò tó ní í ṣe pẹ̀lú ohun tí àwọn ènìyàn ń kíyè sí níta.
Àwọn àkójọ orúkọ ní èdè Gẹ̀ẹ́sì sábà máa ń kó orúkọ láti orísun tó ju ẹyọ kan lọ, wọ́n á sì tò wọ́n sí ìtòlẹ́sẹẹsẹ tó rọrùn, orúkọ kan fún oṣù kọ̀ọ̀kan. Ìtòlẹ́sẹẹsẹ yìí rọrùn láti lò, ṣùgbọ́n ó lè mú kí àwọn àṣà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ dà bí ẹni pé wọ́n jọra ju bí wọ́n ṣe rí lọ. Àwọn orúkọ lè yàtọ̀ láàárín àwùjọ, orúkọ kan náà sì lè ní àlàyé tó yàtọ̀. Àwọn ìtọ́kasí sí àsìkò ọdún tún sinmi lórí ibi: àwọn àmì ìgbà òtútù ní ìhà ayé kan bá ìgbà ẹ̀ẹ̀rùn mu ní èkejì.
Ìtọ́sọ́nà orúkọ òṣùpá tó pé ṣàfihàn àwọn orúkọ ní oṣù kọ̀ọ̀kan láàárín àwọn àṣà bíi ti Amẹ́ríkà amúnisìn, Celtic, Chinese, Hindu, Japanese, Islamic, Ojibwe àti Cree. Rírí ọ̀pọ̀ ètò fífi orúkọ fún Òṣùpá lẹ́gbẹ̀ẹ́ ara wọn jẹ́ ìránnilétí tó wúlò pé àkójọ Gẹ̀ẹ́sì tí a mọ̀ dáadáa jẹ́ ojú ìwòye àṣà kan lára ọ̀pọ̀lọpọ̀, kì í ṣe kàlẹ́ńdà Òṣùpá gbogbo ayé.
Òṣùpá Ikooko: orúkọ ìgbà òtútù tí ìpilẹ̀ṣẹ̀ rẹ̀ kò dájú
A sábà máa ń lo Òṣùpá Ikooko fún òṣùpá tó pé ní oṣù January nínú àwọn àkójọ èdè Gẹ̀ẹ́sì. Àlàyé tí a mọ̀ jù lọ so orúkọ náà pọ̀ mọ́ ìgbà tí a máa ń gbọ́ ìkooko ń ké nígbà òtútù. Ìbáṣepọ̀ yìí ṣeé gbà gbọ́ gẹ́gẹ́ bí ìtàn àsìkò ọdún: òru ìgbà òtútù gùn, àwọn ìkooko sì máa ń hàn kedere ní ọ̀pọ̀ ilẹ̀ àríwá. Síbẹ̀, àlàyé tó wuni yìí kò fi ìpilẹ̀ṣẹ̀ ìtàn pàtó kan múlẹ̀, kò sì fi hàn pé gbogbo àwùjọ tó lo orúkọ tó jọra túmọ̀ sí ohun kan náà.
Òṣùpá tó pé kì í fa kí ìkooko ké. Kíké jẹ́ ọ̀nà ìbánisọ̀rọ̀, ìpele Òṣùpá kì í sì í darí ìwà ẹranko náà bí orúkọ náà ṣe lè múni rò. Ó dára jù láti lóye orúkọ náà gẹ́gẹ́ bí àpèjúwe àsìkò tí ènìyàn dá—ọ̀nà láti so àkókò kan tó máa ń tún ṣẹlẹ̀ nínú kàlẹ́ńdà Òṣùpá pọ̀ mọ́ àwọn ìró tàbí ìtàn tó ní í ṣe pẹ̀lú ìgbà òtútù.
Èyí jẹ́ ọ̀nà tó dára láti túmọ̀ àwọn orúkọ Òṣùpá lápapọ̀. Wọ́n lè sọ ohun tí àwọn ènìyàn kíyè sí, bẹ̀rù, ṣe ayẹyẹ tàbí nílò láti rántí, kódà tí a kò bá tíì ṣàkọsílẹ̀ gbogbo ọ̀nà láti ọ̀rọ̀ àtijọ́ dé àlàyé òde òní. Lílo Òṣùpá Ikooko gẹ́gẹ́ bí orúkọ àṣà dípò ẹ̀ka ìmọ̀ sáyẹ́ǹsì ń pa ìfẹ́ sí i mọ́ láì sọ ìtàn àtẹnudẹ́nu di ẹ̀sùn nípa ìwà ẹranko.
Òṣùpá Yìnyín àti Òṣùpá Kòkòrò Ilẹ̀ ń tọ́ka sí ìyípadà àsìkò
A sábà máa ń so Òṣùpá Yìnyín mọ́ oṣù February àti yìnyín púpọ̀ ní àwọn apá kan ní Àríwá Ayé. Orúkọ náà ṣàfihàn ohun tí a retí ní àsìkò ọdún, kì í ṣe àsọtẹ́lẹ̀ ojú ọjọ́: Òṣùpá Yìnyín lè tàn ní òru tó mọ́ kedere tí ojú ọjọ́ rẹ̀ rọrùn, orúkọ náà kò sì sọ ohunkóhun nípa ojú ọjọ́ ní ìlú pàtó kan. Bí ọ̀pọ̀ orúkọ Òṣùpá mìíràn, yóò túbọ̀ ní ìtumọ̀ tí a bá wo ó ní àyíká ojú-ọjọ́ àti àṣà tí ó ti pilẹ̀ sí.
A sábà máa ń so Òṣùpá Kòkòrò Ilẹ̀ mọ́ oṣù March. Àlàyé kan tí a mọ̀ dáadáa tọ́ka sí àwọn kòkòrò ilẹ̀ tó máa ń jáde bí ilẹ̀ ṣe ń yọ lára òtútù; òmíràn so orúkọ náà pọ̀ mọ́ àwọn àmì ìyípadà àsìkò, títí kan ìpadà àwọn ẹyẹ tó ń jẹ àwọn ohun alààyè tó hàn lórí ilẹ̀. Àwọn àlàyé wọ̀nyí fúnni ní èrò tó dùn mọ́ni, ṣùgbọ́n kò yẹ kí a gbé wọn kalẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ kan ṣoṣo tó dájú. Orúkọ kan lè ní ọ̀pọ̀ àlàyé bí a ṣe ń tún un sọ tí a sì ń mú un bá àkókò mu.
Ìtòlẹ́sẹẹsẹ láti yìnyín dé kòkòrò ilẹ̀ ní ìtumọ̀ tó rọrùn láti lóye gẹ́gẹ́ bí ìtàn ìrọ̀rùn ìgbà òtútù sí ìgbà ìrúwé ní àwọn agbègbè àárín ilẹ̀ tó ní àsìkò mẹ́rin ní àríwá. Kì í ṣe ìtòlẹ́sẹẹsẹ àkókò tó kan gbogbo ayé. Ní Gúúsù Ayé, March jẹ́ ìgbà ìrẹ̀wẹ̀sì ewé, àwọn àsìkò ọdún, ojú-ọjọ́ àti kàlẹ́ńdà agbègbè sì ló ń pinnu àwọn ìbáṣepọ̀ Òṣùpá tó ní ìtumọ̀. Kódà láàárín agbègbè kan náà, orúkọ kan lè jẹ́ àmì ìṣàpẹẹrẹ ju àpèjúwe pàtó fún ipò òru tí Òṣùpá bá pé lọ.
Òṣùpá Ìkórè ní ìtumọ̀ tó dá lórí kàlẹ́ńdà
Òṣùpá Ìkórè yàtọ̀ sí àwọn orúkọ tó máa ń tọ́ka ní pàtàkì sí àsìkò ọdún tàbí àmì àdánidá. Gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ ojú opo wẹẹbu yìí, ó jẹ́ òṣùpá tó pé tó sún mọ́ equinox September jù lọ. A sábà máa ń ṣàlàyé orúkọ náà nípa ìbáṣepọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú iṣẹ́ ìkórè: ní àkókò yìí, òṣùpá tó pé máa ń yọ ní àkókò tó sún mọ́ ìwọ̀ oòrùn ní àwọn alẹ́ tó tẹ̀ lé ara wọn, èyí sì ń pèsè ìmọ́lẹ̀ àdánidá àfikún lẹ́yìn tí ìmọ́lẹ̀ ọ̀sán bá tán. Àkókò pàtó àti bí ìmọ́lẹ̀ náà ṣe wúlò sinmi lórí ibi àti ọjọ́, ṣùgbọ́n ìbáṣepọ̀ láàárín ìmọ́lẹ̀ Òṣùpá àti iṣẹ́ alẹ́ ló jẹ́ kí orúkọ náà máa wu àwọn ènìyàn títí dòní.
Òṣùpá Ìkórè kì í ṣe òṣùpá tó pé ní September ní gbogbo ìgbà. Bí òṣùpá tó pé mìíràn bá sún mọ́ equinox September jù lọ, òun ni yóò gba orúkọ náà gẹ́gẹ́ bí ìtumọ̀ yìí. Orúkọ náà kò tún túmọ̀ sí pé irúgbìn pàtó kan ti ṣetán fún ìkórè ní gbogbo ibi. Ó so ìṣẹ̀lẹ̀ ìmọ̀ ìràwọ̀ mọ́ àkókò kan nínú kàlẹ́ńdà àsìkò ọdún, nígbà tí ìtumọ̀ ìkórè tó wúlò yàtọ̀ sí agbègbè àti àṣà iṣẹ́ àgbẹ̀.
Kàlẹ́ńdà ìpele Òṣùpá fúnni ní àkókò pàtó fún òṣùpá tuntun, ìpele àkọ́kọ́, òṣùpá tó pé àti ìpele ìkẹyìn ní oṣù kọ̀ọ̀kan. Fífi àwọn àkókò wọ̀nyí wé ipò agbègbè ń ṣàlàyé ìdí tí a fi lè rí òṣùpá tó ní orúkọ ní àwọn ọjọ́ kàlẹ́ńdà agbègbè tó yàtọ̀, àti ìdí tí orúkọ náà fúnra rẹ̀ kò fi sọ ìgbà tí Òṣùpá yóò yọ níbi tí o ń gbé.
Lo àwọn orúkọ gẹ́gẹ́ bí àmì ìrántí, kì í ṣe àsọtẹ́lẹ̀ ohun tí wàá rí ní ojú ọ̀run
Orúkọ kan lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rántí ìgbà tó yẹ kí o wo Òṣùpá, ṣùgbọ́n kò lè sọ bóyá Òṣùpá yóò wà lókè ojú ìparí ọ̀run rẹ, bí ó ṣe ga tó, tàbí bóyá ìkùùkuu yóò bò ó. Ọjọ́ àti ibi ló ń pinnu àwọn àlàyé wọ̀nyí. Fún ọjọ́ ìbí kan pàtó tàbí ọjọ́ ìtàn kan, ìwádìí Òṣùpá ọjọ́ ìbí fi ìpele Òṣùpá, ìwọ̀n ìmọ́lẹ̀ rẹ̀ àti ọjọ́-orí rẹ̀ hàn fún àwọn ọjọ́ láti 1900 sí 2100. Fún ìsọfúnni nípa ojú ọ̀run agbègbè, ojú ìṣàkóso Òṣùpá London ṣàfihàn ìpele àti ìwọ̀n ìmọ́lẹ̀ Òṣùpá lọ́wọ́lọ́wọ́, ìgbà yíyọ àti ìgbà ìwọ̀ rẹ̀, gíga àti igun ìtọ́sọ́nà rẹ̀, jíjìnnà rẹ̀, àti àwòrán ojú ọ̀run pẹ̀lú ojú-ọjọ́ agbègbè.
Àwọn ayàwòrán àti ìdílé lè lo orúkọ àṣà gẹ́gẹ́ bí kókó fún alẹ́ wíwo ojú ọ̀run, lẹ́yìn náà kí wọ́n ṣàyẹ̀wò ipò ojú ọ̀run agbègbè gan-an dípò kí wọ́n gbẹ́kẹ̀ lé orúkọ náà. Ọjọ́ àti àkókò yíyọ òṣùpá tó pé lè ṣubú sí ọjọ́ kàlẹ́ńdà agbègbè tó yàtọ̀, ó sinmi lórí agbègbè àkókò, Òṣùpá tó mọ́lẹ̀ sì lè bo ìmọ́lẹ̀ àwọn ìràwọ̀ tó rẹ̀wẹ̀sì mọ́lẹ̀ kódà nígbà tí ojú ọ̀run bá mọ́ kedere. Orúkọ náà ń pèsè ìtàn ènìyàn; kàlẹ́ńdà àti ojú ọ̀run agbègbè sì ń pèsè àlàyé tó wúlò.
Ìdàpọ̀ yìí—ìtàn, ibi àti àkíyèsí—ni ó mú kí àwọn orúkọ òṣùpá tó pé ṣì wúlò bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé àwọn ènìyàn ń jiyàn nípa ìpilẹ̀ṣẹ̀ wọn. Òṣùpá Ikooko, Yìnyín àti Kòkòrò Ilẹ̀ ṣàpèjúwe àwọn ìbáṣepọ̀ tí àwọn ènìyàn so mọ́ àwọn àsìkò ọdún tó máa ń tún ṣẹlẹ̀. Òṣùpá Ìkórè tún ń tọ́ka sí ìbáṣepọ̀ pàtó kan láàárín òṣùpá tó pé àti equinox September. Kò sí èyíkéyìí tó ń yípo Òṣùpá padà, ṣùgbọ́n ọ̀kọ̀ọ̀kan ń fúnni ní ọ̀nà láti so àyípo ojú ọ̀run tó ṣeé sọ tẹ́lẹ̀ pọ̀ mọ́ onírúurú ọ̀nà tí àwọn ènìyàn fi ń ní ìrírí ọdún.